Alexander Macdonald, 1923–2018 [ENG]

Alexander Macdonald was born in Scotland. In 1940, at the age of 17, he enlisted in the Royal Scots Regiment and left for Asia via Madagascar. After landing in India, he went on to take part in the Battle of Burma, and in operations in Sumatra, Java and Thailand. He transferred from the Tenth Gurkha Rifles to Force ‘V’, then to Special Operations Executive (Force 136), and later to the Allied Land Forces Paramilitary Operations. Here he met Nepalese Gurkhas, as well as Kachin, Chin, Naga and Burmese. Sometimes, but only rarely, he would talk about his experiences. “When you live in the jungle, you have to learn how to take off your boots and walk barefoot. At first it’s hard to get into the jungle. But with time, it’s even harder to leave it.” At that time, he thought about becoming a tea planter in Assam. He visited Ladakh and many other places. In 1946, at the age of 23, he left the army laden with military honors and the rank of major, something that French officers who had resettled in Cambodia found hard to believe. But, in the end, rather than Gurkhas’ bravery, it was the civility and gentleness of the Buddhist highlanders’ lives that brought him back to Asia.

Post-war London was worn out, and Macdonald’s return to Great Britain a sad occasion. From 1946 to 1949 he began his studies at Saint John’s College in Oxford. In 1949, he moved to France with no regrets for the mists of Scotland: he arrived with two friends in an old car, captivated by the scenery. But if he decided to settle in France, it was because of the work of the Orientalists. From 1949 to 1952 he studied sociology, ethnology, history of religions and Sanskrit. In 1951, he joined the National Centre for Scientific Research (CNRS). He worked with Louis Dumont, and followed Rolf Stein’s seminars on China, as well as on the Epic of Gesar and Tibetan literature.

In the 1950s, he acquired an erudition that extended over a broad span of time and space: India, Central Asia, Southeast Asia, China and Tibet. But learning would never be an end in itself for him: it was interesting only insofar as it gave a meaning to people’s lives, and made it possible to understand the dynamics of civilizations over long periods. His first works, written in the 1950s, dealt with the fundamental institutions of Asia, such ritual hunts, megaliths, village cloistering and symbolic dismemberment.

“However, do not take a library for the equivalent of a country.” That is why, in the late fifties, Macdonald returned to Asia after twelve years of absence to make his first extended period of field research (1958-1960).

He settled in Kalimpong, which for Westerners was still – though not for much longer – one of the gateways to Tibet and Central Asia. At the beginning of his stay, Kalimpong was still the end-point of the great caravans that came down from Tibet. The market here was famous, and Macdonald liked to spend time there. But in 1959, Kalimpong was also a scene of misfortune. After the Lhasa Uprising, the town saw an influx of Tibetan refugees from Kham, Amdo and Central Tibet, fleeing from the Chinese occupation. Some had lost everything, while others still held on to their weapons.

In Kalimpong, Macdonald devoted a part of his research to collecting Tibetan folktales. This work resulted in the publication, in 1967 and 1970, of two volumes of Materials for the Study of Tibetan Popular Literature: both relate to the “Tales of the Corpse”, originally from India but also written directly in Tibetan. In addition, he worked on an oral version sung by a bard from Kham. There were long recording sessions, followed by the transcription of the text and then the translation, which required a great deal of patience and presented many difficulties. Macdonald switched from Southeast Asia, his original domain of interest, to the Himalayas and Inner Asia.

He wrote an erudite introduction to “Tales of the Corpse”, and accompanied it with abundant footnotes, giving his readers a substantial critical apparatus. But beyond this introduction, he remained out of sight behind his “sources”. These tales from India also testify to the spread of Buddhist ideas in Tibet. And later, in his “Cinderella” (1980), he would show with force how, at different periods, this diffusion was conscious, organised, decided in high places, and directly related to the political centralisation of Tibet.

Another part of his fieldwork in Kalimpong opened a new field of research that had never previously been studied: that of Nepalese healers (jhānkri) who had settled in Bengal. This time, the fieldwork was different, because, as he said, healers are defined above all by an oral tradition: how should one go about collecting a tradition that leaves no traces? “Rather than providing a theoretical model, I prefer to provide the full-length account that a healer gave me of his own initiation”. Here we find, right from the outset, the same importance that he had accorded, in the “Tales of the Corpse”, to “representations of the other”, free of all influence of Western thought.

At this time he also collected the stories of the healers themselves about their own experiences that they would relate each other. These “materials”, collected in two articles (1962, 1966) are among the finest examples of the literature on the subject, and not only in the domain of the Himalaya. We enter a different world: the story of Nursing, pushed into the fire by the spirits and saved in extremis by a healer; the same Nursing who healed the daughter of his master in Calcutta; Bal Bahadur Tamang, carried away at night into the forest by the spirits; Gobind Prasad, whose corpse is found in a tree.

Through these stories, Macdonald revealed fundamental themes in the eyes of the healers themselves: uncontrolled trance; disappearing into the forest; the necessity of having two teachers, one in this world and one in the other; the progressive control of the trance, and so forth.

At that time, everything that was not Buddhist was “Bon”. Were the Nepalese healers Bon-po? No, said Macdonald. We find in them the influence of shamanism; traces of local and ancestral cults, as well as Tibetan, Lamaist and Bon-po elements; the influence of Hinduism, and especially of Shivaism; perhaps some distant Taoist influences, not to mention the healer himself who may have grafted his personal interpretation onto pre-existing beliefs. Thus the long history of the influences that the Nepalese healer embodies is very different from that of the Tibetan storyteller. With the healers, “We are in a border region,” says Macdonald. In Kalimpong, Nepalese healers and Tibetan storytellers rub shoulders, but they belong to different worlds.

Later, when Macdonald was asked what he thought was important about the healers, he answered in a single sentence: “Through their séances, they make the gods visible”. They transmit a tradition through a performance.

On his return from Kalimpong in 1960, Macdonald’s influence was immediate and lasting, and it remains present in the directions taken by research in the Himalayan Domain.
In 1953, Nepal was opened to foreign researchers, and scholars came from Germany, the United States, France, Great Britain and Japan. In France, Macdonald joined the research group set up at the initiative of Corneille Jest, who has just returned from a lengthy period of fieldwork in Dolpo, in Nepal.

In the course of his fieldwork in Nepal in the 1960s Macdonald turned to new areas of research. These included Indo-Nepalese low-caste singers, in collaboration with Mireille Helffer; the Tharu of lowland Nepal, and later the Tamangs and Sherpas in the highlands, and the Newars of the Kathmandu Valley. His influence took the form or short introductory articles on themes that were taken up by young researchers of all nationalities. His articles on the hierarchy of lower castes and on witchcraft in the Nepali Legal code inspired Andras Höfer and his important study on the 1854 National Code, the Muluki Ain, of Jang Bahadur Rana. Likewise, his interest in the ethno-history of the Sherpa clans came to be shared by Michael Oppitz. He also led Kham Bahadur Bista to produce a pioneering work on the clan divinities of the Indo-Nepalese people of the Kathmandu Valley. His ideas on representations would be developed by Nicolas Allen, who extended his investigations in a Rai community to Tibetan-Burman speakers in general. And later, in 1976, when Hitchcock and Jones’ edited volume Spirit Possession appeared, it was clear that Macdonald was at the forefront of research on the subject, and that many scholars had been influenced by his work.

Until then, it had been philologists who had dominated research in Asia. By contrast, it was anthropologists who were particularly influential in Nepal. And whereas in 1961 Macdonald had been critical of scholars who limited civilisation to stone monuments and written sources, he now turned his fire on those who were incapable of carrying out comparative research. He praised Louis Dumont’s dual training in India, and also the merits of his “Bible”, Le Népal, in three volumes, published in 1906 by the Orientalist Sylvain Lévi.
In 1969, besides initiating the teaching of Nepali at the National School of Oriental Languages (Inalco), in Paris, Macdonald joined the Laboratory of Ethnology and Comparative Sociology at the University of Paris X (Nanterre), which Eric de Dampierre had founded. From 1970 to 1986 he held a weekly seminar there.

In these weekly seminars he demonstrated a masterly grasp of the facts, both historical and comparative, and as a philologist and anthropologist. We see an example of this in his outline of the series “Introduction to the Himalayan Domain”:

Is there a Himalayan civilization? First, we will place the Himalayas in its geographic, ethnic and cultural context between India and China. We will focus on the substrate, the indigenous culture on which India and China “worked”, via Tibet. We will review the literature on quadripartite organization on which, according to some theories, the Indian caste system was based. Starting from the examination of the productive base – simple agriculture and slash-and-burn cultivation, hunting, raising of yaks and buffaloes, development of rice fields, various barter systems, etc., centralization operated by the chiefdoms, fiefdoms and petty kingdoms. … The process of centralisation first took place in India and Tibet before appearing on the southern slopes of the Himalayas. There are two systems of centralisation: the Sino-Tibetan and the Indian. Historically, these two systems achieved their distinctive forms in situ before encountering each other in the Himalaya via the trade routes. Comparisons will also be drawn with the encounter between India and China in Southeast Asia….

Macdonald had gone to the Sherpas with the idea, perhaps inspired by Gene Smith, to “catalyse a situation where the Sherpas themselves would be interested in what ethnologists do at home.” Those years were a very special period in his work. His original idea had been to co-author, with the Sherpa monk Sangye Tenzin, a story of Buddhism in the Sherpa country. In time, however, following the Tibetan tradition, he encouraged Sangye Tenzin to write his own autobiography. For a long time, Sangye Tenzin declined: he had achieved too little in his life, he said. Macdonald managed to convince him, however, and while Sangye Tenzin began to work, he himself scoured the Sherpa country in search of pilgrimage guides, family genealogies, descriptions of “hidden lands,” biographies of lamas, texts on local geography related to land, irrigation, grazing rights, clan legends, and suchlike. Some of the documents he reported were unknown to Sangye Tenzin himself.
What the resulting book shows (together with the subsequent articles, this time in English), in the years 1979-1981, was how the Sherpas had remained on the margins of the expansion of Hinduism, which had recently entered their territory, and even, to a degree, of Buddhism from the north. Above all, the texts highlighted the importance of the oral tradition. They showed how, in ritual, the past is present among the Sherpa, in their perception of the landscape; and above all, that “if a book survives in the Tibetan cultural context, it is because it is in direct relation with the oral tradition inherited from the past”.

A final word about Sangye Tenzin: he was not the only person with whom Macdonald worked during his successive field-trips. There had been bsTan-‘dzin phrin-las, the Khampa storyteller; Bal Bahadur Tamang, the Nepalese healer, and others besides. How was it that Macdonald’s informants were so talented?

In addition to his desire to present “materials”, Macdonald published texts or short articles of twenty or so pages, always on the subject of different populations. At first glance, the themes he dealt with seem to be unrelated. What is the relationship between Nepalese healers, the theory of the mandala, Newar art, the history of Sherpa clans and Tibetan pilgrimage? In fact, his work has a unity at a deeper level. Admittedly, it does deal with very different subjects, populations and historical periods, but the centre of gravity was the same in all cases, and we shall return to this matter presently.

Every five or ten years, Macdonald would take stock of the state of the art in a given field: the evolution of South-East Asian Studies (1961); the development of Himalayan Studies (1974); manipulation of power (1987), and so forth. Here again, these are short articles, but full of substance and providing a critical assessment of a field of knowledge. He asked questions that would pave the way for new avenues of enquiry.

However, between the volumes of “materials”, the short articles on very specific subjects or more wide-ranging themes, editions of collected works (to which we shall return below), we should not forget the dozens and dozens of book reviews that he published in the trade journals. He could be highly critical, but polemic was not an end in itself for him. If the reviews were sometimes excoriating, it is because of the high standards he wished to maintain for the disciplines in which he worked, and out of respect for the intellectual inheritance of past generations.

He would often enter into personal contact with the authors of the works he reviewed. He would sometimes make the first approach. He published the work of young researchers in the Haute-Asie collection he founded at the University of Paris X, and translated and published works that seemed important to him.

He joined the editorial boards of scholarly journals both in France and abroad. In Nepal, he was a founder-member of Kailash: A Journal of Himalayan Studies, and established links with researchers from five continents.

Macdonald took advantage of the opportunities offered by the changes taking place in Asia. In 1973-1975, he moved to Nepal, having been invited to set up the Department of Sociology at the Institute (later Centre) for Nepal and Asian Studies (CNAS) of Tribhuvan University in Kirtipur. In 1979-1980, he was in Hong Kong and took part in setting up the Department of Ethnology of the Chinese University in Shatin. That year, he visited Communist China and reported on the state of ethnological research on his return to Paris. In 1984, he was Visiting Professor at the University of California at Berkeley. He was frequently in London. In 1986, he conducted a field survey of the Naxi of China’s Yunnan. In 1988, he did the same in Chengdu in Sichuan. In 1991, he was elected Secretary General of the International Association of Buddhist Studies for a period of four years. After contributing to the updating of the Constitution of the Association, and organising two international conferences, one in Paris (UNESCO) in 1991, the other in Mexico City in 1994, he passed on the presidency to his German colleague from Freiburg, Oskar von Hinüber.

With Newar Art (1979), written in collaboration with Anne Vergati, Macdonald moved away from small communities perched on high mountains to tackle the cities of the Kathmandu Valley. Now he was no longer dealing with stories of migration, trances or folktales, the special closed arenas where the interaction of millennial influences is briefly revealed, but the splendour of Newar art; now it was no longer the bards, the lamas or the healers who transmit the tradition or effect changes, but the stone carvers, the bronze founders and temple builders.

It was Gustave Le Bon who, in the great square of the city of Patan, confronted with the spectacle of palaces, statues and sanctuaries, evoked the dreams of an opium smoker. For the first time, Macdonald was tackling the legacy of over two thousand years of history. Is it not said that the Buddha himself had visited the valley? That it was the Emperor Ashoka who built the stupas of the city of Patan? And, for the first time, it was not the philologist who guaranteed the quality of the work of the ethnologist, but the opposite: Macdonald refused to accept the separation of art, society and religion.

Once again, however, as with storytelling, trance or singing, it was a question of avoiding the superimposition of a Western vision, and of trying to understand how the Newars themselves perceive their works of art. The idea of “materials” is again present here, though in a more diffuse way. Like the healer who manifests the gods through his trance, the stonemason or the bronze founder is not merely the craftsman that the Westerner sees: the artist’s work ends only after the ritual in which, for the first time, he brings down the god into the stone image he has made. Newar art is the support in which the gods are incarnated. Like the healer in a trance, the stonemason and the bronze founder are also performers: the gods assume the faces that the craftsman has given them. Macdonald opposed the idea of a syncretism of Buddhism and Hinduism “rooted in animist beliefs” among the Newars. The Newars’ way of envisaging their pantheon is not that of a Westerner: it is a function of caste, lineage, family and profession. At the end of the day, religious choice remains a personal choice that takes place within a tradition.

The Newar city is the work of craftsmen. It was they who were the agents of “a way of creating order, of giving shape to the world, that is, to the local landscape”. They were sculptors and urban planners, and also creators of the cosmos, because Newar art pervades everything: the individual, the city and the universe.

Outside the city, in the “wild world” beyond the ramparts, the gods are incarnated in a rough stone or in a piece of shapeless wood. Inside, they assume the faces of the gods of Hinduism, or masters of Buddhism. Thus, if we accept that integration into the community is done through the stages of the life cycle where the gods are present, then it is the artisans who were the founders of Newar society. If one accepts that art was used by the Newar kings to “assert their power and establish their state”, then it is the artisans who legitimised royal power. And if we accept that it is art that has given shape to the gods, then it is the artisans who were the missionaries of the great religions from India. “The Hinduization of Nepal was not achieved by books. It was accomplished through works of art.”

Macdonald’s teaching at the University of Paris X directly resulted in two volumes of essays. The first was Les royaumes de l’Himalaya (Kingdoms of the Himalaya). Published in 1982, it consists of five monographs: on Ladakh, Bhutan, Sikkim and Nepal. Macdonald himself dealt with Ladakh, leaving the other sections to his collaborators. The wide-ranging historical introduction he provided gave the work its unity.

His 1987 article “The manipulation of power …”, marked a return to the Himalayan kingdoms. The article and his introduction to the book complement each other and provided readers with a broad overview.

In both works, Macdonald again raised the question of a comparative approach to the Himalayan domain and its unity. Certainly, he insisted on the need to combine the study of texts with fieldwork – philology and ethnology in partnership.
The other edited volume, closely related to his seminars at the University of Paris X and his influence outside France, was devoted to Himalayan rituals (Rituels himalayens, 1987), and brought together a dozen contributions.

In his introduction, Macdonald emphasised the change that this volume represented in the study of ritual. Until then, he observed, authors had confined themselves to highlighting the respective stratified and juxtaposed components of “animism, Hinduism and Buddhism”: this approach was sterile, and he had always been critical of it. On the contrary, it was necessary to analyze the reciprocal interaction of these various components; to approach the ritual from the perspective of its effects on society. What had to be understood was the purpose of the rite and the issues involved – very often, the acquisition of a power. In fact, the change that Macdonald noted in the study of Himalayan rituals was largely the result of his own influence.

In due course, one of Macdonald’s main interests began to take shape. It manifested in a series of articles that brought together the themes of pilgrimage, the maṇḍala and the perception of local landscape.

For the first time, in 1971, Macdonald conceived an interest in pilgrimage: specifically, that of Gosainkund, in Nepal, which takes place during the full moon of the Nepalese month of Saun, when the faithful come to perform their devotions to the local manifestation of Shiva. On that day, Newar Buddhists also come up from the lower part of the valley. Tibetans are also present, as are Tamangs, accompanied by their own intercessors. Thus, there are places and dates that are exceptional: for a brief period there is a powerful profusion of rituals, different traditions and multiple beliefs.

Later, in 1975, he published a translation of “A little read guide of the Holy Places of Nepal”, the Tibetan manuscript of which dates from the eighteenth century. The Buddhist author describes the high places of the Kathmandu valley, as well as others, close to the Tibetan border. He insists that in certain special locations men and gods are bound by the common traditions of Hinduism and Buddhism. The work offers a lucid account of the process whereby Nepal became Buddhist.

1979 saw the publication of another work on pilgrimage, this time in a pivotal region of Nepal, the Muktinath valley of Mustang District, where Brahmanism from the south meets Buddhism from the North. In the small Bon-po monastery of Thini, near Jomsom, Macdonald discovered and copied another Buddhist pilgrimage guide. The article emphasised the point that there is no relationship between the view of the landscape and a guide’s description of it. What the author of the guide is doing is the stereotypical projection of a mystical vision of the landscape. It shows the transformation of the local mountain, the spirits of the earth and the waters, as guardians of the Buddhist faith.

In his 1983 article “Religion in Tibet at the time of Srong-btsan sgam-po”, Macdonald investigated the belief of modern Tibetans that their seventh-century king built twelve Buddhist shrines to “pin the body of the demoness to the ground”. This belief, he pointed out, is based on an after-the-fact reconstruction by late Tibetan authors. The theme of “dismembering” the demoness, the traditional model of power in the Himalayas, was deliberately manipulated by the elite to make the king a Buddhist. The goal was to help build Tibetan national unity, and also to link Tibet with India. The process is reminiscent of the 84,000 Ashoka stūpas. From now on, the study of pilgrimages and that of the mandala would be in direct relation to what Macdonald called “Operation Buddhism”.
In 1985 he published the study of another pilgrimage, that of Halase, in eastern Nepal. This is the place where Padmasambhava, while en route to Samye, subjected the local demoness who left traces of her flesh and blood at the site. It also bears the footprint of Padmasambhava. Formerly, the submission of the demon has allowed humans to settle in this country. Even today, pilgrims flock every year to benefit from the power that manifests itself in these places. It is a ancient drama that legitimises and justifies contemporary activity.

Finally, with an article devoted to the pilgrimage of La-phyi (1990), Macdonald returned to the nature of a cosmic drama whose traces are recorded in the landscape. This drama is that of the opening of the doors of the site by accomplished Buddhist masters: the gods of Buddhism had to be victorious so that humans could settle in these places. What happened in La-phyi, once again, raises the question of “the Buddhist incorporation of Hindu and animist spirits”. And this general scenario of converting Tibet to Buddhism is a ubiquitous theme that features in every local landscape.
Macdonald had settled in France mainly because of the Orientalist school, which comes through so clearly in his writings. He made an effort to make the works of Pelliot, Granet and Przyluski better known, and published the English translation of Paul Mus’s masterly “foreword” to his Barabudur, to which he also wrote a preface.

He had constant recourse to Paul Mus’s ideas about a “Religion of Monsoonal Asia”, and many of Mus’s words could be applied to his own work: what the immense geographical areas of Asia have in common is “an indigenous substratum” … “an ancient local foundation” … “caught in the pincers of the combined influence of India and China”. And in this conceptual framework, like Paul Mus, he showed from his earliest writings that “the ancient local foundation … that was already complex … has not only survived the organization of India, … but even conditioned it.” He also doubted “the passive nature of indigenous India”. Moreover, he did not accept the idea that India can be reduced to a Sanskritic formulation of its civilisation. He had first applied these ideas about India to Southeast Asia. He continually adapted them to the Himalayan Domain and to Tibet, fields that he had made his own since the time when A. Spanien-Macdonald was preparing her work on Tibetan royalty.

In the spirit of R.A. Stein, this impulse to compare explains the diversity and number of the populations that he studied. It is in response to the questions he raised that he would alight on the peaks or on the valley floors, or investigate the influence of Buddhism or that of Hinduism, or whether he would work among the Indo-Nepalese, the Newars or the Tibetans.

In fact, this historical unity of the Himalayan Domain that he constantly asserted, that of the interaction of the Asian base “caught in the pincers formed by China and India”, became a methodological tool. He had of course shown, among other things, that Chinese thought seems to be rather distant in the Himalayas; it is India, in all its forms, that is especially present, and its echoes are heard in Tibet. Certainly, in this interaction, the archaic institutions that organised the old societies had been supplanted by the major religions with a new meaning.

But beyond this aspect of unity of the Himalayan Domain, what the work of Macdonald emphasises, on the contrary, is the extreme diversity of the paths and the influence of Indian thought on the substratum, its successes, its accelerations, its delays, its absences and its shortcomings. He highlighted the multiplicity of “closed fields” in which the interaction of India and the Himalayan “base” takes place: tales, laws, rituals, works of art, landscape, city plans, healind, architecture, pilgrimages, and so on.

The interaction of the “Asian base” with Indian and Chinese thought ought to have demonstrated the historical unity of the Himalayan domain. But in fact, it shows its extreme diversity. Like all pioneering works, Macdonald’s oeuvre is paradoxical, and it is for this reason that it continues to exert its influence.

Nevertheless, beyond his works, which have left their mark on the current direction of Western research in Asia, it seems that Macdonald’s real originality is to be sought elsewhere. During the Second World War, he, the West, fought side by side with Asians. The essence of this experience, he would later say, was doing things together. Once peace  had returned, his experience of the war remained present. It is surely in this sense that we should interpret the work done side by side, and in Tibetan, by Sangye Tenzin and Macdonald on the Sherpas of Nepal. Alexander Macdonald gave an unprecedented orientation to anthropology. He, the Western scholar, contributed to the Sherpas’ exemplary awareness of their own identity.

CR

 

 

 

Alexander Macdonald, 1923–2018 [FRE]

Alexander W. Macdonald

8 October 1923 – 4 February 2018

Macdo photo001The following brief biography of Alexander “Sandy” Macdonald is a reproduction of the introduction to his Festschrift, Les habitants du toit du monde : hommage à Alexander W. Macdonald, eds Samten Karmay and Philippe Sagant. Nanterre: Société d’ethnologie, 1997, pp. 9–25. We would like to thank Samten Karmay for permitting us to reproduce it here.

For an abridged English version click here.

* * *

A.W. Macdonald est né en Écosse. Il avait 17 ans en 1940 et il a connu le Londres qui résistait sous les bombes de la Bataille d’Angleterre. Engagé au Royal Scots, it embarque pour l’Asie, via Madagasar. Il atteint l’Inde. Il participe à la Bataille de Birmanie, aux opérations à Sumatra, à Java, en Thaïlande. Il passe du 10th Gurkha Rifles à la Force ‘V’, puis à Special Operations Executive (Force 136) et, plus tard, aux Allied Land Forces Paramilitary Operations. Il se trouve au contact des Gurkha népalais, mais aussi des Katchin, des Chin, des Naga, des Birmans. Parfois, il raconte, mais c’est rare. Il dit : « Quand on vit dans la jungle, il faut apprendre à retirer ses bottes et à marcher nu-pieds. Au début c’est difficile d’entrer dans la jungle. Mais avec le temps, c’est encore plus difficile d’en sortir:  on n’en a plus envie ». A cette époque, il a pensé devenir planteur de thé en Assam. Il a visité le Ladakh et maints autres endroits. In 1946, à 23 ans, il quitte l’armée chargé de distinctions militaires avec le grade de major, ce que ne veulent croire les officiers français qui se réinstallent au Cambodge. Mais, au bout du compte, plutôt que la vaillance Gurkha, c’est déjà la civilité et la douceur de vivre des montagnards bouddhistes qui l’attirent et le feront revenir en Asie.

Le Londres d’après la guèrre est épuisé, et triste le retour en Grande Bretagne. De 1946 à 1949 Macdonald entreprend des études à Saint John’s College à Oxford. En 1949, il s’installe en France sans nostalgie pour les brumes d’Écosse : il est arrivé avec deux amis dans une vieille voiture, séduit par le décor. Mais s’il se fixe en France, c’est à cause des travaus des orientalistes. De 1949 à 1952, il fait des études: la sociologie, l’ethnologie, l’histoire des religions, le sanscrit. En 1951, il entre au Centre national de la recherche scientifique. Il a travaillé avec Louis Dumont. Il suit les séminaires de R.A. Stein sur la Chine ainsi que sur le barde et la littérature au Tibet.

Est-ce d’avoir d’abord foulé longtemps le sol d’Asie qui lui rend si facile le passage de la jungle vers le monde clos des livres, les longs séjours en biblioghèques? Dans les années cinquante, il acquiert une érudition qui brasse large dans l’espace et le temps: l’Inde, l’Asie Centrale, l’Asie du Sud-Est, la Chine, le Tibet. Pour lui, toutefois, la seule érudition ne sera jamais une fin en soi : elle n’acquiert d’intérêt qu’à la condition de donner du sens à la vie des gens, de permettre de comprendre le dynamisme des civilisations sur de longues durées. Et ses premiers travaux des annés cinquante vont droit aux institutions fondamentales de l’Asie : les chasses rituelles, les mégalithes, la claustrations villageoises, le démembrement, etc.

“Il ne faut pas, toutefois, prendre une bibliothèque pour l’équivalent d’un pays”. C’est pourquoi, à la fin des années cinquante, Macdonald va retrouver l’Asie après douze ans d’absence pour effectuer son premier long terrain (1958-1960).

Il s’établit à Kalimpong, au Bengale Oriental qui demeure encore pour les Occidentaux, mais plus pour très longtemps, l’une des portes du Tibet et de l’Asie Centrale. Au début de son séjour, Kalimpong est encore le “terminus des grandes caravanes” descendues du Tibet. Le marché est célèbre, et Macdonald aime à le fréquenter. Mais Kalimpong, en 1959, c’est aussi le malheur est l’effervescence. Après le “soulèvement de Lhasa”, c’est l’afflux des réfugiés tibétains qui fuient face à la’occupation de l’Armée Rouge chinoise, ceux qui ont tout perdu, et ceux qui conservent les armes, venus du Khams, de l’Amdo, et du Tibet Central.

À Kalimpong, Macdonald consacre une part de ses recherches à la collecte de contes tibétains. Plus tard, en 1967 et 1970, ce travai se concrétisa par la publication des deux volumes de Matériaux pour l’Étude de la Littérature Populaire Tibétaine : tous les deux concernent les « Contes du Cadavre » venus de l’Inde mais aussi écrits directement en tibétain. En outre, il travaille sur une version orale que chante un barde originaire du Khams. Il y a les longues séances d’enregistrement ; l’établissement du texte et la traduction qui nécessitent tant de patience, tant de difficultés à surmonter. Ce passage par la langue tibétaine était un passage obligé : de l’Asie du Sud-Est qui était son domaine, Macdonald bascule vers l’Himalaya et la Haute-Asie qu’il fait siens.

Pour présenter les « Contes du Cadavre », Macdonald rédige une introduction érudite, et, comme toujours, d’abondantes notes de bas de page, donnant à son lecteur un important appareil critique. Mais au-delà de cette introduction, il s’efface derrière les « matériaux ». Car ces contes venus de l’Inde témoignent aussi de la diffusion des idées bouddhistes au Tibet. Et plus tard, dans Cendrillon (1980), Macdonald montrera avec force comment cette diffusion, à certaines époques, fut consciente, organisée, décidée en hauts lieux, et directement liée à la centralisation politique du Tibet.

Avec un autre volet de ses travaux de terrain à Kalimpong, Macdonald ouvre un nouveau champ de recherche, jamais étudié avant lui : celui des guérisseurs (jhānkri) népalais installés au Bengale. Cette fois, le terrain se présente de façon différente, car, il le dit, le guérisseurs se définissent avant tout par la tradition orale : comment s’y prendre, alors, pour recueillir une tradition qui ne laisse aucune trace ? Sur place, il crée sa méthode, il l’expliquera par un exemple : « plutôt que de fournir un modèle théorique, je préfère donner in-extenso le récit qu’un guérisseur m’a fait de sa propre initiation ». On retrouve bien ici, d’emblée, la même importance accordée dans les contes aux « représentations de l’autre », vierges de toute saisie par la pensée occidentale.

Aussi, collecte-t-il en langue népali cette fois, les récits des guérisseurs eux-mêmes sur les divers aspects de leurs propres expériences dans lesquelles ils se racontent. Ces « matériaux » ramassés dans deux articles (1962, 1966) nous semblent compter parmi les plus beaux de la littérature sur le sujet et, cela, bien au-delà du seul Domaine Himalayen. On entre dans un monde qui est autre : c’est l’histoire de Nursing, poussé dans le feu par les esprits et sauvé in-extremis par un guérisseur ; c’est celle du même Nursing qui guérit la fille de son contremaître à Calcutta ; c’est Bal Bahadur Tamang, emporté la nuit, par les esprits, dans la forêt ; c’est Gobind Prasad dont on retrouve le cadavre dans un arbre.

Grâce à ces récits, A.W. Macdonald met en évidence des thèmes fondamentaux aux yeux des guérisseurs eux-mêmes : la « transe incontrôlée ; la « fuite en forêt ; la double nécessité d’avoir un maître dans l’autre-monde, et un maître dans ce monde-ci ; la maîtrise progressive de la transe qui n’a pas fini de livrer ses secrets, etc.

À l’époque, tout ce qui n’était pas bouddhiste était « bon ». Bon-po les guérisseurs népalais ? Macdonald s’insurge : on trouve chez eux, dit-il, des influences chamanistes ; la trace de cultes locaux et de cultes aux ancêtres ; des influences tibétaines, lamaïstes et bon-po ; l’apport de l’hindouisme, et surtout du Shivaïsme qui y est capital ; peut-être de lointaines influences taoïstes, sans compter le guérisseur lui-même gui greffe son interprétation personnelle sur des croyances pré-existantes.

Ainsi l’histoire des influences millénaires que porte en lui le guérisseur népalais est bien différente de celle du conteur tibétain. Avec les guérisseurs, « on se trouve, dit Macdonald, dans une région frontalière ». Et pourtant, à Kalimpong, guérisseurs népalais et conteurs tibétains se côtoient. Mais ils appartiennent à des mondes différents.

Plus tard, quand on demande à A.W. Macdonald ce qu’il retient des guérisseurs, ce qui chez eux lui paraît important, il répond d’unce seule traite : « la mise en scène des séances, ils donnent les dieux à voir ». Ils transmettent une tradition par un spectacle. Dans ce domaine, certains sont grands. Et meilleure est la mise en scène des cures, plus elles en disent sur la tradition.

Dès son retour de Kalimpong, en 1960, l’influence de Macdonald est immédiate et elle ne cessera de s’exercer. Elle pèsera de façon continue sur les orientations de la recherche dans le Domaine Himalayen. Dès cette époque, il possède dans sa saisie comme dans ses vues une avance qui dure encore aujourd’hui.

En 1953, le Népal s’est ouvert aux investigations des chercheurs étrangers : venus d’Allemagne, des États-Unis, de France, de Grande-Bretagne, du Japon etc., c’est l’afflux. En France, Macdonald participe au groupe de recherche mis en place à l’initiative de Corneille Jest qui vient de rentrer d’un long terrain népalais, près de la frontière tibétaine, dans le massif du Dolpo.

Au Népal, dans les années soixante, sur le terrain, Macdonald aborde des sujets neufs. Il ouvre de nouveaux champs de recherche, sur les chanteurs de basse-caste indo-népalais en collaboration avec Mireille Helffer ; sur les Tharu de la plaine du Teraï et plus tard sur les Tamang et les Sherpa des montagnes, les Newar de la vallée de Katmandou. Son influence s’exerce par de courts articles précurseurs dont les thèmes sont repris par de jeunes chercheurs de toutes les nationalités. Et sans doute ses articles sur la hiérarchie des basses castes et la sorcellerie dans le code neepalais ont-ils influencé Andras Höfer et sa grande étude sur le code de Jang Bahadur Rana et la société népalaise. De même, son intérêt pour l’ethno-histoire des clans Sherpa, est-il partagé par Michèl Oppitz. Aussurément, il mène Kham Bahadur Bista à un travail pionnier sur les divintés lignagères des Indo-Népalais de la valée de Katmandou. Ses idées sur les représentations seront développées par Nicolas Allen qui passera avec le temps du cadre d’une communauté Rai à l’ensemble des Tibéto-Birmans. Et plus tard, en 1976, quand paraîtra l’ouvrage collectif sur la possession, édité par Hitchcock et Jones, on voit bien qu’il domine la recherche sur le sujet et que son influence s’exerce sur des chercheurs très différents.

À cette époque, avec l’ouverture du Népal, un fait nouveau est apparu dans les sciences humaines. Jusqu’alors, en Asie, c’étaient plutôt les philologues qui dominaient la recherche. Mais, curieusement, ce furent surtout les ethnologues qui investirent les terrains népalais. Aussi, alors qu’en 1961, il venait de s’en prendre aux premiers qui limitaient la civilisation aux monuments de pierres et aux seules sources écrites, il change son fusil d’épaule et tire à vue sur les seconds qui demeurent incapables d’études comparatives. Et à chacun de ceux qu’il rencontre il vante la double formation de Louis Dumont en Inde de même qu’il présent la « Bible » : Le Népal, en trois volumes paru en 1906 de l’orientaliste Sylvain Lévi.

En 1969, outre la création de l’enseignement du Népali à l’École Nationale des Langues Orientales, A.W. Macdonald participe à celle du Laboratoire d’Ethnologie et de Sociologie Comparative à l’Université de Paris X (Nanterre) dont Éric de Dampierre prend la tête. Et de 1970 à 1986, il y tiendra un séminaire hebdomadaire.

Chaque semaine, c’est dans le cadre de ce séminaire que s’expriment au mieux ses idées sur l’Asie : sa saisie des faits est large, à la fois historique et comparatiste, à la fois de philologue et d’ethnologue. Voici, à titre d’exemple, le texte de présentation du séminaire pour une année, celle de 1979-1980, sous le titre « Introduction au Domaine Himalayen » : « On poursuivra, indique l’annonce, la délimitation du champ culturel en vue de répondre à la question : y a-t-il une civilisation de l’Himalaya ? D’abord, on mettra l’Himalaya en situation, géographiquement, ethniquement, culturellement, entre l’Inde et la Chine. On s’attachera ensuite au substrat, au fond autochtone sur lequel l’Inde et la Chine, par l’intermédiaire du Tibet, ont « travaillé ». On passera en revue la documentation relative à une organisation quadripartite sur laquelle, selon certaines thèses, le système indien des castes serait venu se greffer. En partant de l’examen de la base productive – agriculture élémentaire et sur brûlis, chasse, élevage de yaks et de buffles, mise en valeur des rizières, divers systèmes de troc, etc. – on cherchera à cerner l’ajustement villageois à la centralisation opérée par les chefferies, des féodalités, des roitlets. On verra que la constitution de royaumes est fonction d’une centralisation villageoise puis urbaine, d’une différenciation entre villages et villes, de certaines formes, de l’utilisaton de l’écriture, de l’art et de la religion à des fins politiques. D’ailleurs, le processus de centralisation s’est accompli d’abord en Inde et au Tibet avant de se faire sur les pentes méridionales de l’Himalaya. On distinguera donc deux systèmes de centralisation, l’un d’inspiration sino-tibétaine, l’autre d’inspiration indienne. Historiquement ces deux systèmes se sont différenciés d’abord sur place, avant de se recontrer et de se heurter dans l’Himalaya, sur les voies commerçantes. Quelques comparaisons avec la rencontre de l’Inde et de la Chine dans l’Asie du Sud-Est s’imposeront ».

Était-ce en 1971, au retour d’un terrain chez les Sherpa (1969-1971) ? Dans la vague du mouvement étudiant de mai 1968, Macdonald participe à un colloque d’ethnologues qui s’appelait peut-être « les États Généraux de la Profession ». Une longue table était dressée sur une haute estrade. Les représentants marquants de la discipline venaient y présenter leurs travaux : ils étaient, en général, violemment pris à parti, les hiérarchies étaient malmenées, les traditons bousculées. C’était l’époque où l’ethnologie se voulait militante, engagé. Comment se rendre utile à la population chez laquelle chacun travaillait ? Après un âpre débat sur l’ethno-psychanalyse, c’était, cahin-caha, l’orientation qu’avait prise la congrès.

À son tour, Macdonald prit place à la grande table. Il exposa ses recherches entreprises chez les Sherpa, en collaboration avec Sangye Tenzin, un moine rnying-ma-pa. Il parla longtemps, dans une langue savante, des diverses écoles bouddhistes, des légendes d’origine des clans, de la construction des monastères. Dans la salle, on comprenait mal où il voulait en venir. Et lorsqu’il déclara que son ouvrage sur les Sherpa avait été édité a Népal et, de surcroît, en tibétain, lui aussi fut pris à parti : qu’il contribue au débat ! Qu’il réponde à la question ! En quoi son travail était-il utile à la population qu’il étudiait ? Ce fut d’un ton modeste qu’il répondit : une école accueillant les enfants au monastère de leur village. Et son livre, écrit en commun avec le lama, y servait de manuel pour apprendre aux petits Sherpa l’histoire de leur communauté. Oui, sans doute, demeurait-il un érudit, mais il s’était rendu utile !

Certes, lors de ce colloque, A.W. Macdonald marquait-il sa distance à l’égard des débats. Mais il n’en demeure pas moins que son intervention était étroitement liée à l’histoire de sa mission chez les Sherpa. Après l’élan des ethnologues qu’avait suscité l’ouverture du Népal, Macdonald était déçu par les travaux qui en avaient résulté. Peut-être avait-il le souvenir de la Seconde Guerre mondiale où l’Orient et l’Occident avaient réalisé des choses ensembles ? Rien de tel dans l’oeuvre des ethnologues, constatait-il, non sans regrets. Dans les missions qui se succédaient sur le terrain, il ne voyait « qu’une méchante forme de troc », et sans lendemain.

Il était donc parti chez les Sherpa avec l’idée, peut-être inspirée par Gene Smith, de « provoquer une situation où les Sherpa eux-mêmes seraient intéressés par ce que fait l’ethnologue chez eux ». Sans doute, ces année-là furent-elles un moment très particulier dans son oeuvre. Sans doute connut-il sa « Tentation de l’occident ». Quoiqu’il en soit, il parvint à ses fins. Au début, son idée était d’écrire, en commun avec Sangye Tenzin, le moine Sherpa, une histore du bouddhisme en pays Sherpa. Avec le temps, il en vint à proposer à ce dernier de rédiger, comme cela se fait au Tibet, son autobiographie. Longtemps, Sangye Tenzin refusa : il avait fait trop peu de choses dans sa vie, disait-il. Macdonald réussit pourtant à le convaincre et, pendant que Sangye Tenzin se mettait à l’ouvrage, lui-même arpentait le pays sherpa à la recherche de guides de pèlerinage, de généalogies familiales, de descriptions de « pays cachés », de biographies de lamas, de textes su la géographie locale liés au foncier, à l’irrigation, aux droits de pâtures, de légendes de clans, etc. Certains des documents qui’il rapportait étaient inconnus de Sangye Tenzin lui-même. Et tous les deux, ils décidèrent des parties de l’ouvrage, de la forme traditionnelle à donner à chacune.

Ce que montre le livre (en même termps que les articles qui suivirent, en anglais cette fois), dans les années 1979-1981, c’était comment les Sherpa étaient demeurés aux marges de l’expansion de l’hindouisme, d’introduction récente chez eux, et même, pour une part, du bouddhisme venu du Nord. Surtout, les textes mettaient en évidence l’importance de la tradition orale. Ils montraient comment, dans le rituel, le passé est présent chez les Sherpa, dans leur perception du paysage. Et surtout, que « si un livre survit dans le contexte culturel tibétain, c’est parce qu’il est en relation directe avec la tradition orale héritée du passé ».

Un dernier mot sur Sangye Tenzin : il n’est pas le seul dans les missions successives de Macdonald. Il y avait eu bsTan-’dzin phrin-las, le conteur khams-pa, Bal Bahadur Tamang, le guérisseur népalais, et d’autres encore : pourquoi les informateurs de Macdonald ont-ils tant de talent ?

Depuis son retour de Kalimpong, en 1960, et jusqu’à aujourd’hui, c’est-à-dire depuis plus de trente ans, Macdonald est partout où le vent d’Asie pousse la vague de la philologie et de l’ethnologie. Il est sur la crête qui déferle, si l’on peut dire.

Son oeuvre semble avoir eu constamment une influence immédiate. Elle se fraye un chemin au fur et à mesure que s’ouvrent de nouveaux terrains. Elle défriche des thèmes rarement abordés avant lui. Elle est fonction, de façon très pragmatique, des changements de situation politique.

Outre son goût de présenter des « matériaux », Macdonald procède par des textes ou des articles courts, d’une vingtaine de pages et qui concernent des populations toujours différentes. En apparence les thèmes qu’il traite n’ont pas de relation les uns avec les autres. Quel est le rapport entre les guérisseurs népalais, la théorie du maṇḍala, l’art newar, l’histoire des clans Sherpa et les pèlerinages tibétains ? En fait, son oeuvre possède une unité profonde. Certes, elle touche à ces sujets, des populations, des moments de l’histore très différents, mais le centre de gravité est le même partout. Nous y reviendrons.

Parfois, tous les cinq ou dix ans, il fait le point sur le fond d’un domaine large : l’évolution des études sur l’Asie du Sud-Est (1961) ; le développement des études himalayennes (1974) ; la manipulation du pouvoir (1987), etc. Là encore, ce sont des articles courts, mais lourds de sens, où il dresse le bilan critique dans un domaine de connaissance. Il y pose des questions qui ouvriront la voie à de nouveaux cheminements.

Toutefois, entre les volumes de « matériaux », les courts articles sur des sujets très pointus, ou au contraire d’une large saisie, l’édition d’ouvrages collectifs dont nous reparlerons, il y a aussi, il ne faut pas l’oublier, des dizaines et des dizaines de comptes-rendus de livres édités partout de par le vaste monde et dont il fait la critique dans des revues spécialisées.

Il peut être critique. La polémique, cependant, n’est pas, pour lui, une fin en soi. Elle demeure secondaire et si, parfois, elle est violente, c’est du fait des ses exigences scientifiques, de la haute idée qu’il a des disciplines qu’il pratique et de son respect pour un héritage intellectuel laissé par les générations passées.

Souvent, il entre en contract personnel avec les auteurs des ouvrages dont il fait le compte-rendu. Il est parfois le premier à aller vers eux. Il édite de jeunes chercheurs dans la collection Haute-Asie qu’il a fondée à l’Université de Paris X. Il y traduit et publie des ouvrages qui lui semblent importants.

Il fait parti des comités de rédaction de revues savantes tant en France qu’à l’étranger. Au Népal, il a participé à la fondation de la revue Kailash. Il tisse des liens avec les chercheurs des cinq continents. Il a un rôle fédérateur, de garant. Il est au coeur d’un réseau où affluent l’information, les échanges.

Il tire parti des opportunités que peuvent offrir les changements en Asie. En 1973-1975, il s’installe au Népal, choisi pour fonder le Département de Sociologie à l’Institut des Études du Népal et de l’Asie (Centre for Nepal and Asian Studies, CNAS) de l’Université Tribhuvan de Kirtipur. En 1979-1980, il est à Hong-Kong et participe à la mise en place du Département d’Ethnologie de l’Université Chinoise, à Shatin. Cette année-là, il visite la Chine communiste et rend compte de l’état des recherches ethnologiques en rentrant à Paris. En 1984, il est Visiting Professor à l’Université de Californie à Berkeley. Souvent, il est à Londres. En 1986, il effectue une enquête de terrain chez les Naxi de la Chine du Yunnan. En 1988, il fait de même à Chengdu au Sichuan. En 1991, il est élu Secrétaire Général de l’International Association of Buddhist Studies pour une période de quatre ans. Après avoir contribué à la mise à jour de la Constitution de l’Association, et après avoir organisé deux conférences internationales, l’une à Paris (UNESCO) en 1991, l’autre à Mexico City en 1994, il transmet sa charge en 1994 à son collègue allemand de Freiburg, Oskar von Hinüber. Avec l’Art Newar (1979), écrit en collaboration avec Anne Vergati, A.W. Macdonald abandonne les petites sociétés haut perchées des montagnes pour s’affronter aux villes de la vallée de Katmandou.

Cette fois, ce ne sont plus les récits de migration, les transes ou les contes qui sont le champ-clos priviligégié où, l’espace d’un moment se révèle l’interaction d’influences millénaires, c’est la splendeur de l’art Newar. Cette fois, ce ne sont plus les bardes, les lamas ou les guérisseurs qui transmettent la tradition ou imposent le changement, mais les tailleurs de pierres, les fondeurs de bronze, les bâtisseurs de temples.

N’est-ce pas Gustave Le Bon, autrefois, qui, sur la grand-place de la ville de Patan, face au spectacle des palais, des statues et des sanctuaires, évoquait la rêverie d’un fumeur d’opium? Pour la prèmier fois A.W. Macdonald s’affronte aux témoignages d’une histoire plus de deux fois millénaire. Ne dit-on pas que le Bouddha lui-même a visité la vallée? Que c’est l’empereur Ashoka qui fit édifier les stūpa de la ville de Patan? Et pour la première fois, ce n’est pas le philologue qui garantit la qualité du travail de l’ethnologue, mais le contraire : l’ethnologue impose sa saisie au philologue; il refuse la séparation de l’art, de la société et la religion.

De nouveau, cependant, comme avec les contes, la transe ou les chants, il s’agit de s’affranchir d’une vision occidentale, de tenter de comprendre comment les Newar eux-mêmes perçoivent leurs oeuvres d’art. L’idée de « matériaux », là encore est présente, quoique de façon plus diffuse. Comme le guérisseur en transe qui met en scène les dieux, le tailleur de pierre ou le fondeur de bronze n’est pas seulement l’artiste que voit en lui l’occidental : ne dit-on pas que son travail ne s’achève qu’après le rituel où, pour la premiére fois, il fait descendre le dieu dans son image de pierre ? L’oeuvre d’art newar est le support où s’incarnent les dieux. Comme le guérisseur en transe, le tailleur de pierre et le fondeur de bronze mettent en scène : les dieux prennent le visage que leur a donné l’artisan.

Chez les Newar, en outre, Macdonald s’oppose à l’idé d’un syncrétisme du bouddhisme et de l’hindouisme qui se seraient « enracinés dans les croyances animistes ». La façon de vivre le panthéon, pour un Newar, n’est pas celle de l’occidental : elle est fonction de la caste, de la lignée, de la famille, de la profession. Le choix religieux demeure, au bout du compte, un choix personnel, qui s’effectue dans le cadre d’une tradition.

La ville newar est l’oeuvre des artisans. Ce sont eux qui furent les agens « d’une façon de mettre de l’ordre, de donner une forme au monde, c’est-à-dire au paysage local ». Ils furent des statuaires et des urbanistes, mais aussi des créateurs de cosmos. Car tout se tient dans l’art Newar : l’individu, la ville et l’univers.

Hors de la ville, dans le « monde sauvage » au-delà des remparts, les dieux s’incarnent dans une pierre brute ou dans un morceau de bois informe. À l’intérieur, ils prennent le visage des dieux de l’hindouisme, ou des maîtres du bouddhisme. Ainsi, si l’on accepte que l’integration à la communauté se fait par les étapes du cycle de vie où les dieux sont présents, alors, ce sont les artisans qui ont fondé la société newar. Si l’on accepte que l’art fut utilisé par les rois newar pour « affirmer leur pouvoir et asseoir leur état », alors ce sont les artisans qui on rendu le pouvoir des rois légitime. Et si l’on accepte que c’est l’art qui a donné une forme aux dieux, alors ce sont les artisans qui furent les missionnaires des grandes religions venues de l’Inde. « L’hindouisation du Népal ne s’est pas faite par les livres. Elle s’est faite par les oeuvres d’art ».

Issus directement de l’enseignement d’A.W. Macdonald à l’Université de Paris X, deux ouvrages collectifs voient le jour, dont le premier a pour titre : Les royaumes de l’Himalaya. Paru en 1982, il se compose de cinq monographies qui se succèdent, concernant le Ladakh, le Bhoutan, le Sikkim et le Népal. C’est Macdonald lui-même qui présente le Ladakh, laissant à ses collaborateurs la rédaction des autres études. C’est lui, en outre, qui introduit le livre par un texte de perspective historique. Cette introduction, par son ample saisie comparative, apporte son unité à l’ouvrage.

Plus tard, dans l’article de fond paru en 1987 sur « la Manipulation du pouvoir… », Macdonald reviendra sur les Royaumes Himalayens. L’article et l’introduction à l’ouvrage se complètent et nous en donneront un aperçu conjoint.

Dans les deux textes, Macdonald pose à nouveau la question d’une saisie comparative du Domaine Himalayen, de son unité. Certes, il insiste sur la nécessité de mettre en oeuvre à la fois l’étude des textes et celle de terrain, la philologie et l’ethnologie. Toutefois, il perçoit bien qu’un changement apparaît dans l’air du temps, auquel, au reste, il n’est par étranger. Le pouvoir, désormais, est mis en relation avec le rituel ;  les droits et les devoirs des rois sont formulés en termes de religion ; et seule une autorité de nature religieuse fonde la légitimité politique.

Certes, concernant le Domaine Himalayen, Macdonald admet qu’un petit nombre de données semblables sont partout présentes : sans doute la « petite tradition » les anciennes façons de penser, ont-elles cédé la place à la « grande » (l’hindouisme et le bouddhisme) ; sans doute, les premiers états centralisés sont-ils d’abord apparus dans les fonds de vallée, liés à la pénétration des grandes religions et, plutôt que sur l’élevage, ils reposent sur une économie agricole. Et sans doute, retrouve-t-on très souvent l’importance des modèles du démembrement, de la montagne ou du stūpa pour organiser les centres politiques.

Néanmoins, dans sa saisie comparative, c’est plutôt sur l’extrême diversité du Domaine Himalayen qu’il insiste. Il remarque d’abord que l’hindouisme et le bouddhisme sont présents dans l’Himalaya dès le début de notre ère, si ce n’est avant. Alors pourquoi la création des états s’effectue-t-elle à des dates si tardives et, en outre, si différentes : au VIIe siècle au Tibet ; au Xe au Ladakh au XVIIe au Sikkim at au Bhoutan ; au XVIIIe au Népal ?

De même, pourquoi, selon les lieux, la nature des pouvoirs apparaît-elle aussi diverse ? Pourquoi le roi de Yarlung, au Tibet, demeure-t-il un laïc, un soldat, le chef d’une fédération de tribus pastorales qui est parvenu à fonder un empire ? Pourquoi le roi du Bhoutan est-il d’abord un moine bouddhiste et qu’à l’inverse du précédent, il laisse à d’autres que lui le soin de mener les armées au combat ? Pourquoi le roi du Népal, lui, tire-t-il sa légitimité de l’hindouisme qui en fait l’incarnaton de Vishnou, un personnage sacré ? Et, en outre, pourquoi les modèles politiques qu’offrent les grandes religions venues de l’Inde, s’implantent-ils ici et non ailleurs ? Pourquoi des poches de refus apparaissent-elles, ici et là, où les hommes de pouvoir refusent la centralisation politique ? La violence qui a permis la création des états n’est-elle justifiée que plus tard, par les grandes religions ?

Dans l’introduction du livre comme dans l’article, la question qui se pose au lecteur est constamment la même. D’un côté, une affirmation faite d’emblée : l’unité du Domaine Himalayen. Et de l’autre, le constat d’une réalité hétéroclite. Puisque le Domaine Himalayen est à ce point complexe, invraisemblablement divers, pourquoi Macdonald le présente-t-il comme une unité culturelle dont la saisie est une ? Nous reviendrons sur la question.

L’autre ouvrage collectif, très lié au séminaire de Macdonald à l’Université de Paris X et à son influence hors de France, est consacré aux Rituels himalayens (1987), qui regroupe cette fois une dizaine de contributions. Le recueil s’ouvre avec une contribution dont le sujet est un rituel de mariage chez un groupe Rai, du Népal Oriental. L’auteur décrit le rituel qui est incohérent. Il montre qu’il ne devient compréhensible qu’à la condition de le saisir comme un produit de l’influence hindouiste s’exerçant sur ce groupe tibéto-birman : on y voit à l’oeuvre l’apparition dans le mariage d’une idéologie toute nouvelle.

Une autre étude analyse un autre rituel qui fonde la naissance d’un village tharu dans la plaine du Terai népalais. L’officiant traditionnel a pour fonction de se rendre maître des esprits de l’espace sauvage. L’auteur, lui aussi, montre que les idées anciennes sont désormais conceptualisées en termes hindouistes. Et la délégation des pouvoirs du roi hindouiste du Népal aux chefs tharu a entraîné, en outre, une modification profonde des structures sociales et du rapport de l’homme au territoire.

Dans un village magar des collines népalaises, un troisième auteur s’attache à montrer comment le rituel en l’honneur de l’esprit du lieu relève à la fois des fêtes de printemps propres à l’Inde du Nord et de la célébration du Nouvel An tibétain. Les éléments de la fête ne sont en rien originaux. Ce qui l’est, en revanche, c’est l’ordre dans lequel ces éléments s’organisent. Et c’est dans cette configuration que le village magar trouve son identité.

Ailleurs, c’est l’analyse de la fête des moissons à Muktinath dans le nord du Népal. La description fait ressortir les tensions qui existent entre officiants bon-po et bouddhistes, et aussi entre la stratification actuelle de la société et celle d’un ordre ancien : le rite apparaît comme un modèle pour façonner la société.

Ensuite, se trouve abordé le culte des dieux du clan chez les Tamang (Népal). Le rituel, officiellement, est bouddhiste. Mais il ne peut masquer une dualité de représentation. Et la question est posée de savoir comment le bouddhisme parvient à rendre compatible cette dualité.

D’autres contributions concernent un rituel saissonnier des Kalash de l’Hindou-Kouch ; les conceptions concernant l’âme et son support, la turquoise, au Tibet ; une autre décrit le Nouvel An tibétain au Ladakh, montrant comment s’articulent des éléments bouddhistes et d’autres, qui ne le sont pas. Une dernière, enfin, met en évidence l’efficacité de la cure de chamanes de l’Est du Népal.

Dans son introduction, Macdonald insiste sur le changement qui apparaît avec ce volume dans l’étude des rites. Jusqu’alors, dit-il, les auteurs se bornaient à mettre en évidence les apports respectifs stratifiés et juxtaposés de « l’animisme, de l’hindouisme et du bouddhisme » : cette saisie était stérile ; de tout temps il l’avait critiquée. Il fallait, au contraire, analyser l’interaction réciproque de ces diverses composantes. Il fallait aborder le rituel par ses effets sur la société. Ce qu’il fallait comprendre, c’est la finalité du rite, son enjeu : souvent c’est l’obtention d’un pouvoir.

En fait, ce changement que Macdonald constatait dans l’étude des rituels himalayens résultait pour une large part de sa lente influence.

Avec le temps, l’un des intérêts d’A.W. Macdonald va devenir majeur. Il se manifestera par une longue suite d’articles qui mettent en relation les pèlerinages, le maṇḍala et la perception d’un paysage local.

Pour la première fois, en 1971, Macdonald s’intéresse à un pèlerinage : celui du Gosainkund, au Népal, qui se tient lors de la pleine lune du mois népalais de Saun où les fidèles viennent effectuer leurs dévotions au Shiva du lieu. Toutefois, ce jour-là, les bouddhistes Newar eux aussi sont montés des fonds de vallée. Des Tibétains sont également présents. Et, encore, des Tamang, accompagnés de leurs propres intercesseurs. Ainsi, il est des lieux et des dates qui sont exceptionnels : un court moment s’y manifeste puissamment une profusion de rituels, de traditions différentes et de croyances multiples.

Plus tard, en 1975, c’est la traduction d’« un Guide peu lu des Lieux Saints du Népal ». Le manuscrit, tibétain, date du XVIIIe siècle. Son auteur est bouddhiste. Il décrit les hauts lieux de la vallée de Katmandou, ainsi que d’autres, proches de la frontière tibétaine. Il insiste sur le fait qu’en certains endroits privilégiés, les hommes et les dieux sont liés par les traditions conjointes de l’hindouisme et du bouddhisme. Ce que l’auteur impose surtout, c’est une vue claire du processus selon lequel le Népal est devenu bouddhiste.

En 1979, de nouveau, un article sur les pèlerinages. Mais cette fois, il se situe dans une région charnière du Népal, celle de Muktinath et du Dhaulagiri, où se confrontent le brahmanisme monté du Sud, et le bouddhisme venu du Nord. Dans le petit monastère bon-po de Thini, près de Jomsom, Macdonald recopie un autre guide de pèlerinage dont l’auteur est bouddhiste. L’article insiste surtout sur un point : entre ce que décrit le guide et ce que livre la vue du paysage, il n’existe aucune relation. Ce qu’effectue l’auteur du guide, c’est la projection stéréotypée d’une vision mystique sur le paysage. On y voit la transformation de la montagne locale, des esprits de la terre et des eaux, en gardiens de la foi bouddhique.

Avec l’article de 1983 sur « la religion au Tibet à l’époque de Srong-btsan sgam-po », Macdonald s’interroge sur cette conviction des Tibétains d’aujourd’hui selon laquelle leur roi d’autrefois aurait édifié douze sanctuaires bouddhiques pour « fixer au sol le corps de la démone ». Cette croyance, dit-il, résulte d’une reconstruction faite après coup par des auteurs tibétains tardifs. Le thème du « démembrement » de la démone, modèle traditionnel du pouvoir dans l’Himalaya, a été délibérément manipulé par les élites pour faire du roi un bouddhiste. L’objectif était d’aider à la construction de l’unité nationale du Tibet, et aussi de rattacher le Tibet à l’Inde. Le procédé n’est pas sans évoquer les 84.000 stūpa d’Ashoka. Désormais, l’étude des pèlerinages et celle du mandala seront en relation directe avec ce que Macdonald appelle « l’opération bouddhisme ».

En 1985 paraît l’étude d’un autre pèlerinage, celui de Halase, au Népal Oriental. C’est le lieu où Padmasambhava, en route vers Samye, a soumis la démone locale qui a laissé sur place des traces de sa chair et de son sang. On y voit aussi l’empreinte du pied de Padmasambhava. Autrefois, la soumission de la démone a permis aux hommes de s’installer en ce pays. Aujourd’hui encore, les pèlerins affluent chaque année pour obtenir un peu de la puissance qui se manifeste en ces lieux. C’est un drame très ancien qui justifie des comportements d’aujourd’hui.

Enfin, avec l’article de 1990 consacré, cette fois, au pèlerinage de La-phyi, Macdonald revient sur la nature du drame cosmique dont le paysage, là aussi, conserve les traces. Ce drame, c’est celui de l’ouverture des portes du site par des maîtres bouddhistes accomplis : il a fallu que les dieux du bouddhisme soient vainqueurs pour que les hommes puissent s’installer en ces lieux. Ce qui s’est passé à La-phyi, une fois encore, pose la question de « l’incorporation par le bouddhisme des esprits hindous et animistes ». Et ce scénario général de la conversion du Tibet au bouddhisme est celui qui s’inscrit partout, dans chaque paysage local.

Dans l’esprit de ces travaux, s’ensuit un ouvrage collectif sur le thème du maṇḍala.

Si Macdonald, autrefois, s’est fixé en France, c’est à cause de l’école orientaliste, si prégnante dans ses travaux. Il a oeuvré pour faire mieux connaître les oeuvres de Pelliot, de Granet, de Przyluski. Il vient de terminer la traduction anglaise du magistral « avant-propos » de Paul Mus à son Barabudur, qu’il a par ailleurs préfacé.

Les idées de Paul Mus, il les a constamment reprises, celles d’une « Religion de l’Asie des Moussons ». Et nombreuses sont les phrases même de Mus qui pourraient s’appliquer à ses travaux : ce que possèdent en commun des aires géographiques immenses d’Asie, « c’est un substrat autochtone » … « un fond local ancien » … « pris en tenailles par l’influence conjuguée de l’Inde et de la Chine ». Et dans ce cadre conceptuel, comme Paul Mus, il montre dès ses premiers écrits que « le fond local ancien … déjà complexe … non seulement a survécu a l’organisation de l’Inde, … mais l’a encore conditionné ». Lui aussi doute « du caractère passif de l’Inde autochtone ». Lui non plus n’accepte pas l’idée que l’Inde peut se réduire à une expression sancrite de sa civilisation.

Ces idées qui concernent l’Inde autochtone, il les appliqua d’abord à l’Asie du Sud-Est. Et-ce sont elles, ensuite, qu’il ne cessa d’adapter au Domaine Himalayen et au Tibet qu’il a fait siens dès l’époque où A. Spanien-Macdonald préparait son oeuvre sur les rois du Tibet.

Critique à l’égard des saisies de la pensée de l’orient par l’occident, et pour tenter de s’affranchir de l’ethnocentrisme, il a, pour une part, inventé ses propres « genres » de rédaction : « les matériaux pour  l’étude de … ». Les courts articles de bilan de recherche qui font le point des questions qui se posent à un moment donné ; des introductions volontairement philologique à des volumes collectifs d’ethnologues, replaçant des matériaux ponctuels dans le cadre d’une saisie comparatiste et historique.

Dans l’esprit qui fut celui de R.A. Stein, cette volonté de comparer explique la diversité et le nombre de populations qu’il a étudiées. C’est en fonction des questions qu’il se pose qu’il s’installe sur les crêtes ou dans les fonds de vallée, qu’il étudie l’emprise du bouddhisme ou celle de l’hindouisme, qu’il travaille chez les Indo-Népalais, les Newar ou les Tibétains.

En fait, cette unité historique de Domaine Himalayen qu’il a constamment affirmée, celle de l’interaction du socle asien « pris en tenailles par la Chine et l’Inde », est devenu une saisie méthodologique.

Certes, il a montré, entre autres, que la pensée chinoise semble assez lointaine dans l’Himalaya. C’est l’Inde, sous toutes ses formes, qui est surtout présente, et son écho est répercuté par le Tibet.

Certes, dans cette interaction, les institutions archaïques qui organisaient les anciennes sociétés sont reprises par les grandes religions avec un sens nouveau.

Mais au-delà de cet aspect d’unité du Domaine Himalayen, ce que l’oeuvre d’A.W. Macdonald met surtout en évidence, c’est au contraire l’extrême diversité des cheminements et des emprises de la pensée indienne sur le « substrat », ses succès, ses accélérations, ses retards, ses absences et ses manques.

Il a mis en évidence la multiplicité des « champs clos » sur lesquels s’exercent l’interaction de l’Inde et du « socle » dans l’Himalaya : les contes, les lois, les rituels, les oeuvres d’art, le paysage, le plan des villes, la guérison des maladies, l’architecture, les pèlerinages, etc.

Il a, certes, présenté l’aspect planfié de « la prise en tenailles », l’action délibérée de missionnaires venus de l’Inde, l’intelligence des fiefs de guerre et des politiques qui font appel à eux pour affirmer leurs pouvoirs. Mais, plus encore, il a insisté sur toutes sortes de créateurs qui ont agi de façon désintéressée, en toute liberté : les bâtisseurs et les chamanes, les conteurs et les guérisseurs, les artistes et les bardes. Et toujours ce sont des idées, des représentations qui on modelé des faits des réalités.

L’interaction du « socle asien » et de la pensée indienne ou chinoise devait faire la preuve de l’unité historique du Domaine Himalayen. Elle en montre, au contraire, l’extrieme diversité. Comme toutes les oeuvres pionnières, celle d’A.W. Macdonald est paradoxale. Et pour cette raison, elle n’a pas fini d’exercer son influence.

Néanmoins, au-delà de ces travaux qui marquent de leur empreinte les orientations actuelles de la recherche occidentale en Asie, il semble que l’originalité profonde de l’oeuvre d’A.W. Macdonald soit à chercher ailleurs.

Durant la Seconde Guerre mondiale, lui, l’occidental, il a combattu côte à côte avec des Orientaux. L’essentiel de cette expérience, il le dit, « c’est d’avoir fait des choses ensemble ». Une fois la paix revenue, cette expérience de la guerre est demeurée prégnante. Et, sans doute, est-ce dans ce sens qu’il faut interpréter le travail effectué en commun et en tibétain par Sangye Tenzin et A.W. Macdonald sur les Sherpa du Népal.

À ce titre, A.W. Macdonald a donné une orientation sans précédent à l’ethnologie. Lui, l’érudit occidental, il a contribué à la prise de conscience, exemplaire, qu’ont les Sherpa de leur propre identité.

15th IATS Seminar 2019 – Second Announcement

SECOND ANNOUNCEMENT

རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་ཚོགས་འདུ་ གསལ་བསྒྲགས་གཉིས་པ།

The IATS2019 website will open for submissions on Wednesday, February 21. Complete instructions may be downloaded here

ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༩ ལོའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་ཚོགས་འདུའི་དྲ་ཚིགས་དེ་བཞིན་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༨ ལོའི་ཟླ་གཉིས་པའི་ཚེས་ ༢༡ ཉིན་དངོས་སུ་མི་དམངས་ལ་འགྲེམ་སྤེལ་བྱ་རྒྱུ་ཡོད་པའི་ལམ་ཁྲིད་སྐོར་གྱི་གསལ་བསྒྲགས་གློག་འཕྲིན་འདི་ཉིད་ལྷན་དུ་གཟིགས་སུ་ཞུ།

Download IATS submission instructions Feb 2018

15th IATS 2019 Seminar – First Announcement

IATS-15-image_22019 will mark the Fortieth Anniversary of the foundation of the International Association for Tibetan Studies at St. John’s College, Oxford, under the leadership of the late Michael Aris. In celebration of the steady growth of the IATS that has ensued, we are honoured to host the 15th IATS Seminar in Paris, France, from Sunday 7 to Saturday 13 July 2019.

The seminar is organized collaboratively by the INALCO, the French National Centre for Scientific Research (CNRS), the École Pratique des Hautes Études (EPHE), and the French School of Asian Studies (EFEO). The members of the convening committee are Fabienne Jagou (EFEO), Matthew Kapstein (EPHE), Françoise Pommaret (CNRS), Françoise Robin (INALCO), and Nicolas Sihlé (CNRS).

The principal venue for the Seminar will be the National Institute of Asian Languages and Civilizations (INALCO) in Paris’s 13th District. Information concerning lodging for participants will be communicated in a subsequent announcement.

A dedicated website for the Paris IATS2019 is under construction and will be made available early in 2018, including detailed information regarding the submission of proposals, registration, and housing. It is anticipated that the registration fee for the Seminar will be 300 euros. IATS attendees will be responsible for their own transportation and housing costs, in addition to the registration fee, though a small number of fellowships will be available, with preference given to scholars from Tibetan areas. The registration fee includes lunches throughout the conference. Sightseeing programs will also be available, but at additional cost.

Those who wish to organize panels at IATS2019 are invited to submit brief proposals. Please be sure to include your name, title, affiliation, e-mail address, proposed panel title, and a short description (not more than 150 words) to: iats2019- panels@sciencesconf.org. Names of proposed participants are not required at this time. Panel proposals received before 21 December 2017 and accepted by the organizing committee will be included in the information diffused when the seminar website is announced.

Welcome to Paris!

 

15e Séminaire de l’IATS Paris, France, 7-13 juillet 2019

Première circulaire

2019 marquera le quarantième anniversaire de la fondation de l’Association Internationale d’Études Tibétaines, au Collège Saint John, à Oxford, à l’initiative du regretté Michael Aris. En hommage au développement considérable de l’IATS depuis sa création, nous sommes honorés d’accueillir le 15e Séminaire de l’IATS à Paris (France), du dimanche 7 au samedi 13 juillet 2019.

Le Séminaire est organisé conjointement par l’Institut National des Langues et Civilisations Orientales (INALCO), le Centre National de la Recherche Scientifique (CNRS), l’École Pratique des Hautes Études (EPHE) et l’École française d’Extrême- Orient (EFEO). Les membres du comité organisateur sont Fabienne Jagou (EFEO), Matthew Kapstein (EPHE), Françoise Pommaret (CNRS), Françoise Robin (INALCO) et Nicolas Sihlé (CNRS).

Le Séminaire se déroulera à l’Institut National des Langues et Civilisations Orientales (INALCO) dans le 13e arrondissement de Paris. Des informations relatives à l’hébergement seront communiquées ultérieurement.

Un site web dédié au Séminaire IATS2019 à Paris est en cours d’élaboration et sera ouvert au début de l’année 2018. Il inclura des informations détaillées relatives à la soumission des propositions, à l’inscription et à l’hébergement. Les frais d’inscription au Séminaire devraient s’élever à 300 euros. S’y ajouteront les dépenses de transport et d’hébergement qui seront à la charge des participants au Séminaire de l’IATS. Toutefois, un certain nombre d’aides seront offertes, notamment pour les chercheurs issus de l’aire tibétaine. Les frais d’inscription incluent les déjeuners pris pendant le Séminaire. Des excursions et visites payantes seront également proposées.

Les propositions de panels peuvent d’ores et déjà être adressées aux organisateurs à l’adresse courriel iats2019-panels@sciencesconf.org. Elles devront comprendre le nom, le titre, l’affiliation et l’adresse courriel du ou des organisateurs, ainsi qu’un titre et une courte description (150 mots maximum) du panel. À ce stade, il n’est pas nécessaire d’indiquer les noms des participants aux panels. Les propositions de panels reçues avant le 21 décembre 2017 et acceptées par le Comité d’organisation seront mentionnées dans la circulaire qui sera diffusée pour annoncer l’ouverture du site web du Séminaire.

Bienvenue à Paris !

IATS2019 Preliminary Panel Proposals / སྔོན་འགྲོའི་ཞུགས་མོལ་ལས་འཆར།

Click here to download the preliminary panel proposals that have been received by the convenors of the IATS2019, to be held in Paris, France, July 7-13, 2019.

If you wish to contribute a paper to one of these panels, please contact the organizers directly no later than March 31, 2018, at their e-mail addresses furnished below. Note that the IATS can accept contributions in any of the four official languages of the IATS: English, French, German or Tibetan. No other languages can be accepted.

If you intend to participate at the IATS2019, but you do not see a panel proposal here that accords with your planned topic, please wait for the general announcement of the IATS2019 submissions website. After the website is opened, on or about February 15, it will be possible to submit new proposals for additional panels, roundtable sessions, and individual papers. The website will remain available for this purpose until June 1, 2018.

All contributions to the IATS2019 must represent original, previously unpublished research conducted by the contributor.

Qualified graduate students and independent scholars who have not previously participated in a IATS seminar are most welcome to join the IATS2019, but will have to submit letters of recommendation from an academic advisor or from a member of the IATS when making their formal submission after February 15.

རྗེས་སུ་ལུས་པའི་ཕྱིར་དྲན། གྲོགས་མཆོག་ཨེན་རིས་ཀོ་ཕྱིར་དྲན་བྱེད་པ།

རྗེས་སུ་ལུས་པའི་ཕྱིར་དྲན།

གྲོགས་མཆོག་ཨེན་རིས་ཀོ་ཕྱིར་དྲན་བྱེད་པ།

ཚེ་རིང་ཐར།

ཟླ་བ་གཅིག་ལྷག་གི་སྔོན་གྱི་དགུང་མོ་ཞིག་ལ། གྲོགས་པོ་ཨན་རྡི་རེས་རོམ་ནས་ཁ་པར་ཞིག་སླེབས་དུས། ཨན་རྡི་རེ་དང་ཁོང་གི་སྤུན་ཆེ་བ་ཨེན་རིས་ཀོ་དང་། ཨན་རྡི་རེའི་བུ་ཆེ་བ་འཇམ་དཔལ་བཅས་གསུམ་མཉམ་དུ་རོ་མ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་རང་ཁྱིམ་དུ་ཡོད་པ་ཤེས། ཁོ་ཚོ་རེ་རེ་དང་བཀའ་མོལ་ཞུས་པ་དང་། ལྷག་པར་དུ་ཨེན་རིས་ཀོ་དང་ཡུན་རིང་དུ་བཀའ་མོལ་མ་བྱུང་བས་སྐབས་དེར་ཁོང་དང་དམིགས་བསལ་གྱིས་སྐད་ཆ་མང་ཤོས་ཙམ་བཤད། ཁོང་ལ་འཚམས་འདྲི་ཞུས་པར་ཐམས་ཅད་བདེ་ལེགས་ཡིན་པའི་ལན་ཐོབ་ནས་སེམས་ཁ་བདེ།  ཡིན་ན་ཡང་། ཉིན་བཅུ་ཙམ་འགོར་རྗེས་ཁོང་གི་སྤུན་ཡ་ཨན་རྡི་རེས་གློ་བུར་དུ་ཁ་པར་ཞིག་སླེབས་སོང་། ཨེན་རིས་ཀོ་ལ་སྐྲན་བྱུང་ནས་སྨན་ཁང་དུ་བསྡད་ཡོད་པ་མ་ཟད། ན་ཚ་དེ་རྙེད་པ་འཕྱི་དྲག་པས་སྨན་བཅོས་ཀྱི་རེ་བས་དབེན་ཟེར་ནས་ཨེན་རྡི་རེའི་ངུ་སྐད་ཤོར་འདུག དེ་ནས་ཉིན་གཅིག་གི་རྗེས་སུ། ཨེན་རིས་ཀོས་ང་ཚོ་བསྐྱུར་ནས་ཞིང་ཁམས་གཞན་དུ་འགྲིམས། གཏམ་དེ་གོ་མ་ཐག་ཏུ་གློ་བུར་གྱི་དོན་རྐྱེན་དེས་ཧང་སངས་པ་མ་གཏོགས་ཅི་ཡང་དྲན་རྒྱུ་མ་བྱུང་མོད། དེ་ལ་ཞིབ་འདང་ཞིག་བརྒྱབ་པས་ཡུན་རིང་པོར་བྱུང་མ་མྱོང་བའི་རྨོངས་པ་ཞིག་གིས་སེམས་ཀྱི་གཏིང་འོག་རྫོགས་ནས་རང་དབང་མེད་པར་ངུ་སྐད་ཤོར་དུས། ངའི་བུ་མོས་སེམས་གསོ་བྱས་པའི་སྐད་ཆ་ཚིག་གཅིག་ཀྱང་རྣ་བར་མ་སོང་།

གྲོགས་མཆོག་ཨེན་རིས་ཀོ་ལགས་ཞིང་ཁམས་གཞན་ཏུ་འགྲིམས་ནས་ཟླ་ཁ་ཤས་འགྱངས་སོང་མོད། ཁོང་གི་འཛུམ་ཞལ་དང་རྩེད་འཇོ་རྣམས་ད་རུང་རྣ་ལམ་དང་མིག་ལམ་ནས་ཡལ་ཐབས་བྲལ། ཁོང་ལ་ཕྱིར་དྲན་གྱི་རྩོམ་ཡིག་ཐུང་ཐུང་ཞིག་འབྲི་བའི་འདུན་པ་སྔར་ནས་འགོག་མེད་དུ་སྐྱེས་མོད། སོར་སྐྱེས་གྲོག་མའི་རྐང་ལག་འཁོར་བའི་ཐང་ཆུར་འབྱར་ནས་ད་རེག་བར་དུ་སྨྱུ་གུའི་ཡུ་བ་ཙམ་ལ་འཇུ་མ་ཐུབ་པར་ལུས།

༡༩༩༡ལོའི་ལོ་མཇུག་ཏུ་ཁོ་བོར་དབྱི་ཏ་ལི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཤར་ཕྱོགས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་སློབ་དཔོན་ཆོས་རྒྱལ་ནམ་མཁའ་ནོར་བུ་མཆོག་གི་སྐུ་མདུན་དུ་ལོ་གཅིག་ལ་སློབ་གཉེར་དུ་བཅར་བའི་གོ་སྐབས་ཤིག་བྱུང་། ཁོང་རྒན་ཡོལ་གནངས་ནས་དབྱི་ཏ་ལིའི་དཀྱིལ་ཁུག་གི་གྲོང་ཁྱེར་ཆུང་ཆུང་ཨར་ཆི་རྡོ་སོ་ལ་ཆགས་ཡོད་པའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་རྫོགས་ཆེན་འདུས་སྡེ་ན་བཞུགས་ཡོད་པས་ཁོ་བོ་ཡང་ཁོང་གི་སྐུ་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་དེ་ལ་སླེབས། གནས་དེ་ནི་རྒྱལ་སྤྱིའི་རྫོགས་ཆེན་འདུས་སྡེའི་གདན་ས་གཙོ་བོ་ཡིན་ཞིང་མིང་ལ་མེ་རི་སྒར་ཟེར། ཁོ་བོ་དེར་སླེབས་དུས་མེ་རི་སྒར་གྱི་ཞོལ་དུ་ཆགས་པའི་ཁང་བ་སེར་པོ་ཞིག་ཡོད་པའི་མིང་ལ་མེ་རི་སྒར་གཉིས་པ་ཞེས་པ་དེར་བཀོད་སྒྲིག་བྱས་ནས་བསྡད། དེར་ཨེན་རིས་ཀོ་དང་ཁོང་གི་བཟའ་ཟླ་དབྱིས་ཟ་པེལ་གཉིས་བཞུགས་ཡོད་པས་ང་ཚོ་ཁྱིམ་ཚང་གཅིག་གི་ཁྱིམ་མིར་གྱུར། དེ་དུས་ཨེན་རིས་ཀོས་རྫོགས་ཆེན་འདུས་སྡེའི་ཞང་ཞུང་སློབ་གཉེར་ཁང་གི་དྲུང་ཡིག་ཆེན་མོའི་འགན་ཁུར་ཡོད་པས། དེའི་ཕྱི་ལོར་རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཞིབ་འཇུག་ཚོགས་འདུ་ཐེངས་གཉིས་པ་བསྡུ་བའི་འགན་ཁུར་ཁོང་གིས་བཞེས་ཡོད། དགེ་རྒན་ནམ་མཁའི་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེས་ཁོང་ལ་ཞབས་ཞུ་སྒྲུབ་ཅི་ཐུབ་བྱོས་ཞེས་ང་ལ་བདམས་ཤིང་ངས་ཀྱང་གང་ནུས་ཅི་ལྕོགས་སྒོས་ཁོང་ལ་རོགས་རམ་འདེགས་ཞུས་པའི་ཁུལ་ཡིན་མོད། དོན་ཐོག་ནས་དེ་དུས་ཁོ་བོ་ཕྱི་གླིང་དུ་སླེབས་མ་ཐག་ཡིན་པ་དང་རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་རིག་པའི་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་ཁྱབ་ཁོངས་ལ་ཡང་རྒྱུས་ཅི་ཡང་མེད་པས། ཁོང་ལ་ཞབས་ཞུ་ཕྲན་ཙམ་མ་གཏོགས་ཞུ་མ་ཐུབ། ཚོགས་འདུ་དེ་བཀོད་སྒྲིག་བྱས་པའི་ལོ་གཅིག་གི་རིང་ལ་གདན་འདྲེན་ཞུས་པའི་མི་སྣ་མང་ཞིང་རྒྱལ་ཁབ་རང་རང་གི་གནས་ཚུལ་མི་འདྲ་བའི་དབང་གིས་དཀའ་ངལ་མང་པོར་འཕྲད་མོད། མཐར་ཐམས་ཅད་ཐག་ཆོད་ནས་རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་གི་ཚོགས་འདུ་ཐེངས་གཉིས་པ་དེ་བདེ་ལེགས་ངང་འཚོགས། ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བསྟོད་བསྔགས་ཆེན་པོ་ཐོབ་པས་ཀྱང་ཨེན་རི་ཀོ་ལགས་ཀྱི་གཞན་དྲིང་མི་འཇོག་པའི་འཇོན་ཐང་ལྷག་མེད་དུ་མངོན། དེའི་རྗེས་སུ་དབྱི་ཏ་ལིའི་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་གླིང་ཕྲན་སར་རྡན་མྱ་བྱ་བར་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་དང་ཡུ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་བར་གྱི་བཀའ་མོལ་བྱ་བའི་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་གི་ཚོགས་འདུ་ཞིག་བསྡུས་པར་མགྲོན་འབོད་ཡི་གེ་ཞིག་ཐོབ། སྐབས་དེར་ཁོ་བོས་དབྱི་ཏ་ལི་སྐད་ཀྱི་དཔྱད་རྩོམ་ཞིག་ཐེངས་དང་པོར་བྲིས་པ་ལ་ཡིག་སྐྱོན་གྱི་ཕུར་བོར་གྱུར་པས། ཨེན་རིས་ཀོ་ལགས་ཀྱིས་ཞུ་དག་ཞིབ་ཆ་ཅན་ཞིག་གནང་། ཞུ་དག་དེ་དང་བརྒྱུད་དེ་ཤེས་རྟོགས་གསལ་བོ་ཞིག་བྱུང་བ་ནི། ཨེན་རིས་ཀོ་ལགས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་གང་ལེགས་མཁྱེན་པ་མ་གཏོགས་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་དང་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་ལའང་རྒྱུས་མངའ་གཏིང་ཟབ་པོ་ཡོད་པ་དེ་རེད། ཁོང་གི་རྒྱུད་དེ་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་གྱིས་ཕྱུག་པ་ལ་ཧང་སང་པའི་དུས་མཚུངས་སུ། ཁོང་གི་དགེ་རྒན་ནམ་མཁའི་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེས་དབྱི་ཏ་ལིའི་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་གྲོང་ཁྱེར་ན་པོ་ལི་ན་ཡོད་པའི་ཤར་ཕྱོགས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོ་དང་རྫོགས་ཆེན་འདུས་སྡེར་ལོ་མང་པོར་བོད་ཡིག་དང་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་སློབ་ཁྲིད་གནང་བའི་གྲུབ་འབྲས་ཆེན་པོ་ལ་ཡ་མཚན་ཆེན་པོ་དབང་མེད་དུ་སྐྱེས། དེའི་རྗེས་སུ་རིམ་བཞིན་རིན་པོ་ཆེའི་སློབ་མ་མང་པོ་ངོ་ཤེས་པའི་རྗེས་སུ། བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དང་རིག་གནས་ལ་གོ་བ་གཏིང་ཟབ་པོ་ལྡན་པའི་ཕྱི་གླིང་བ་གང་མང་ངོ་ཤེས་ནས། བོད་ཀྱི་མཁས་པ་དེ་རྣམས་ཀྱིས་ལོ་འཁོར་བཅུ་ཕྲག་མང་པོའི་རིང་ལ་སྐད་རིགས་དང་རིག་གནས་མི་མཐུན་པའི་ཕྱི་གླིང་གི་ཁོར་ཡུག་གསར་བའི་ནང་དུ་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དང་རིག་གནས་སློབ་ཁྲིད་དང་དར་སྤེལ་གནང་བ་ལ་རྗེས་སུ་ཡི་རང་ཆེན་པོ་བྱུང་བ་དང་། ཨེན་རིས་ཀོ་དང་ཕྱི་གླིང་བ་མང་པོ་ཞིག་གི་སྙིང་ཁོངས་རུས་པའི་གཏིང་ན་མིའི་རིགས་རྒྱུད་འདྲ་མཉམ་དང་རིག་གནས་འདྲ་མཉམ་གྱི་བསམ་བློ་དེ་རྡོ་བརྐོས་རི་མོ་བཞིན་གཏན་ཆགས་སུ་གནས་ཡོད་པ་དེ་ལ་སེམས་གཏིང་ནས་བརྩི་བཀུར་ཆེན་པོ་སྐྱེས་པ་དང་། ཁོ་བོ་ནང་བཞིན་རིག་གནས་ཡོན་ཏན་གྱི་དབུལ་བོ་ཞིག་ཡིན་ན་ཡང་ནུབ་ཕྱོགས་རིག་གནས་ཀྱི་མཐོ་ཚད་ཀྱི་གྲིབ་ཟུར་ཙམ་མཐོང་བ་དང་མྱོང་བ་ཙམ་གྱིས་བློ་སྐྱེད་ཆེན་པོ་བྱུང་།

སློབ་དཔོན་ནམ་མཁའ་ནོར་བུ་མཆོག་གིས་དབྱི་ཏ་ལི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཤར་ཕྱོགས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོར་བོད་ཡིག་དང་སོག་ཡིག་གི་སློབ་ཁྲིད་རྨང་གཞི་བྱས་ནས་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་དར་སྤེལ་བྱས་པའི་དུས་མཚུངས་སུ། རྒྱལ་སྤྱིའི་རྫོགས་ཆེན་འདུས་སྡེ་བཙུགས་ནས་རྫོགས་པ་ཆེན་པོས་གཙོས་པའི་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཡར་རྒྱས་དང་གོང་སྤེལ་བྱེད་པའི་གནས་གསར་བ་ཞིག་བཙུགས། ༡༩༩༡ལོ་ཁོང་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོ་ལས་རྒན་ཡོལ་གནངས་པའི་རྗེས་སུ་ཨར་ཆིས་རྡོ་སོར་གནས་སྤོར་གནང་ནས་དེར་གཏན་སྡོད་བྱས། དེ་ལ་སྔར་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་སྐབས་ཀྱི་སློབ་མ་དང་རྗེས་སུ་སྤྱི་ཚོགས་སྟེང་གི་དབྱི་ཏ་ལི་དང་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཤེས་ལྡན་པ་གང་མང་ཞིག་འདུས་པས་རྫོགས་ཆེན་འདུས་སྡེ་དེ་གལ་འགངས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་དར་སྤེལ་གཏོང་བའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ལྟེ་གནས་ཤིག་ཏུ་གྱུར། ཨེན་རིས་ཀོ་ནི་སྔར་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་ནང་དུ་སློབ་དཔོན་མཆོག་གི་སློབ་མ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་སློབ་མཐར་ཕྱིན་རྗེས་སུའང་ཁོང་གི་རྗེས་འབྲངས་པའི་རྣམ་དཔྱོད་ཤིན་ཏུ་ཡངས་པའི་གཞོན་ནུ་ཞིག་རེད། རྫོགས་ཆེན་འདུས་སྡེ་ནང་དུ་དེར་གཏོགས་ལས་ཁུངས་ཁ་ཤས་བཙུགས་ཡོད་དེ། ཞང་ཞུང་སློབ་གཉེར་ཁང་དང་། ཞང་ཞུང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ཨ་སིས་ཡ་རྒྱལ་སྤྱིའི་མཐུན་ཚོགས། མེ་རི་སྒར་དཔེ་མཛོད་ཁང་། མེ་ལོང་ཚགས་པར་ཁང་། ཞང་ཞུང་གློག་བརྙན་ཁང་། ཞང་ཞུང་རྟེན་མཛོད་བཤམ་སྟོན་ཁང་བཅས་སོ། དེའི་ནང་ནས་ཞང་ཞུང་སློབ་གཉེར་ཁང་ནི་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་སྐོར་གྱི་བྱ་འགུལ་སྣ་ཚོགས་སྤེལ་ཞིང་རྒྱལ་སྤྱིའི་རང་བཞིན་གྱི་སྙན་གྲགས་ལྡན་པའི་ལས་ཁུངས་ཤིག་ཡིན་པས། ཨེན་རིས་ཀོས་དེའི་འགན་གཙོ་བཞེས་ན་འོས་ཤིང་འཚམ་པ་ཞིག་རེད་སྙམ། རྒྱུ་མཚན་ནི། ཁོང་དང་འབྲེལ་འདྲིས་གཏིང་ཇེ་ཟབ་ཏུ་གྱུར་པའི་དུས་མཚུངས་སུ། ཁོང་གི་རྒྱུད་ན་ཡོད་པའི་ཡོན་ཏན་ཡང་རིམ་བཞིན་ཅུང་ཙམ་མངོན་ཏེ། ཧྥ་རན་སིའི་སྐད་དང་དབྱིན་ཇིའི་སྐད་ལ་ཁོང་གི་དབྱི་ཏ་ལིའི་ཕ་སྐད་དང་ཁྱད་པར་མེད་པའི་རྒྱུས་མངའ་ལྡན་པ་མ་ཟད། བོད་སྐད་དང་བོད་ཡིག་གི་ཆུ་ཚད་ནི་བོད་པ་མང་པོ་ཞིག་གིས་འགྲན་ཟླ་བྲལ་བའི་གདེངས་ཚོད་འདུག བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཆོས་ལུགས། ལྷག་པར་དུ་བོད་ཀྱི་ཡིག་ཆ་ལ་རྒྱུས་མངའ་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་ནི་ངོ་མ་ཧང་སངས་དགོས་པའི་གནས་ཚུལ་རེད། བོད་ཀྱི་རིག་གནས་དང་དེའི་ལོ་རྒྱུས་སྐོར་གྱི་ལྟ་ཚུལ་དོན་དང་ལྡན་པ་གང་མང་བཏོན་པའི་སྐབས་སུ། ཁོང་ལ་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་དེ་འདྲ་འབྱོར་ཡོད་པར་ཡ་མཚན་སྐྱེས་པའི་རྗེས་སུ། དེའི་རྒྱུ་མཚན་ལ་ཡང་བསམ་བློ་མི་གཏོང་རང་གཏོང་རེད། ཁོང་གིས་བོད་པ་ནང་བཞིན་ལོ་མང་པོར་བོད་ཡིག་གཞི་བྱས་ནས་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཆེ་བ་ལྔ་དང་ཆུང་བ་ལྔ་སོགས་སློབ་སྦྱོང་བྱས་མེད་ན་ཡང་། བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཀྱི་སྤྱི་ཁོག་གི་ངོས་འཛིན་གཏིང་ཟབ་མོ་ཡོད་པ་མ་ཟད། དེའི་ཡར་རྒྱས་དང་གོང་འཕེལ་སྐོར་ལ་བསམ་བློ་མང་པོ་བཏང་ཞིང་ལྟ་བ་དོན་དུ་འཁེལ་བ་མང་པོ་བཏོན་མྱོང་། སློབ་སྦྱོང་དང་འཚོ་བའི་སྐོར་གྱི་མཉམ་རོལ་གྱིས་ཁོང་གི་སྐུ་ཡོན་ལ་རྗེས་སུ་ཡི་རང་ཆེན་པོ་བྱུང་བ་མ་ཟད། ཁོང་གི་གསེར་དང་འདྲ་བའི་མི་གཤིས་ལ་ཡང་འབྲེལ་འདྲིས་ཆེན་པོ་བྱུང་བས། ང་ཚོ་སེམས་ཁོངས་རུས་པའི་གཏིང་ནས་ཕན་ཚུན་སྦ་གསང་མེད་པའི་གྲོགས་པོ་བློས་ཐུབ་པར་གྱུར་པ་དེ་ཡང་སེམས་ཀྱི་དྲོད་ཐིག་ཆེན་པོ་ཞིག་ལོས་ཡིན།

ཁོ་བོ་༡༩༩༣ལོའི་སྟོན་ཁར་དབྱི་ཏ་ལི་ནས་ཕྱིར་ལོག་པའི་རྗེས་སུ། ཁོང་དང་མཇལ་བའི་གོ་སྐབས་ཉུང་རུ་གྱུར་ན་ཡང་། དེའི་རྗེས་སུ་ཁོང་གིས་ཀུན་ཕན་ཐེབས་རྩའི་ཚོགས་པའི་འགོ་འཛིན་གྱི་འགན་བཞེས་པས། ཀྲུང་གོར་ཕེབས་པའི་གོ་སྐབས་མང་དུ་ཕྱིན། ཁོང་གི་ལས་ཁུངས་ཀྱི་རོགས་སྐྱོར་ལས་གཞིའི་སྐོར་ནས་འབྲེལ་བ་ཅི་ཡང་མ་བྱུང་ན་ཡང་། བོད་དུ་ཕེབས་པར་པེ་ཅིན་བརྒྱུད་པའི་སྐབས་དང་རོགས་སྐྱོར་ལས་གཞིའི་ཆེད་དུ་བོད་ཁམས་སུ་བསྐྱོད་པའི་སྐབས་སུ་ཞལ་མཇལ་བའི་གོ་སྐབས་རེ་འགའ་བྱུང་བས་དགའ་བས་རབ་ཏུ་བཏེགས། ཁོང་གིས་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ལ་རྒྱུས་མངའ་ཆེན་པོ་ཡོད་པས། དེའི་སྐབས་སུ་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་དང་མཉམ་འབྲེལ་བྱས་ནས་གནད་དུ་འཁེལ་བའི་རོགས་སྐྱོར་ལས་གཞི་གང་མང་བསྒྲུབས་པ་དེ་དག་གིས་ད་རེག་བར་དུ་ས་གནས་ཀྱི་མང་ཚོགས་དང་སློབ་མ་རྣམས་ལ་ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་བྱུང་དང་འབྱུང་བཞིན་ཡོད། དེང་སང་བལྟས་ན། ཁོས་དེ་དུས་བདམས་ཤིང་བསྒྲུབས་པའི་རོགས་སྐྱོར་ལས་གཞི་དེ་དག་གནད་དུ་འཁེལ་ཡོད་ཅིང་ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་བྱུང་དང་འབྱུང་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། ཁོ་རང་གིས་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་དགོས་མཁོ་གསལ་བོར་རྟོགས་ཡོད་པ་ཤེས་ཐུབ་ལ། དེ་ཡང་ཁོས་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ལ་སློབ་སྦྱོང་གཏིང་ཟབ་མོ་བྱས་པའི་གྲུབ་འབྲས་ལོས་ཡིན། རོགས་སྐྱོར་གྱི་ལས་གཞི་གང་སྒྲུབ་ན་ཡང་། གཙོ་བོ་བྱ་བའི་ཡུལ་དེ་ལ་ཕན་ཐོགས་མིན་དེ་བྱ་བའི་དམིགས་ཡུལ་གཙོ་བོར་འཛིན་ཞིང་། གལ་ཏེ་རོགས་སྐྱོར་གྱི་ལས་གཞི་མང་པོ་ལས་གདམས་དགོས་པ་བྱུང་ན། ལས་གཞི་གང་ལ་དགོས་མཁོ་ཆེ་ཞིང་ཕན་ཡུན་རིང་ན་དེ་གདམ་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས་ཁོང་གི་ཞལ་ལས་དངོས་སུ་ཐོས། ཁོང་ནི་ཕན་སེམས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་མི་ཞིག་ཡིན་པས། སྐབས་སྐབས་སུ་རོགས་སྐྱོར་གྱི་ལས་གཞིར་མ་ཚུད་པའི་རེ་ཞུས་བྱུང་ན། ཁོང་སྒེར་གྱིས་འགྲོ་གྲོན་བཏང་ནས་རོགས་རམ་བྱས་པ་ཡང་གང་མང་ཐོས་པ་མ་ཟད་ཐེངས་གཅིག་དངོས་སུ་མཐོང་སྟེ། ཐེངས་དེར་མཚོ་སྔོན་ཟི་ལིང་ནས་ངེད་གཉིས་མཉམ་དུ་ཇ་འཐུང་བའི་སྐབས་སུ། སློབ་མ་ལོ་བཅུ་ལྷག་ཅན་ཞིག་ལ་འཕྲུལ་རྟས་རྡུང་ཐུག་བྱུང་ཞིང་དབང་བོ་སྐྱོན་ཅན་དུ་གྱུར་ནས་སློབ་གྲྭར་འགྲོ་མི་ཐུབ་པའི་གནས་ཚུལ་ཐོས་ནས། ཁོང་སྒེར་གྱིས་ཀྲུང་གོ་སྒོར་མོ་དྲུང་སྟོང་ལྷག་བྱིན་ནས་གློག་འཁོར་འཕྲུལ་རྟ་ཞིག་ཉོས་པས་སློབ་མ་དེ་སློབ་གྲྭར་འགྲོ་ཐུབ་པ་བྱུང་། དེ་ལས་ཀྱང་ཁོ་བོར་སེམས་འགུལ་ཆེན་པོ་ཐེབས་པའི་བྱ་བ་ཞིག་ནི། ཉིན་ཞིག་ལ། ཁོ་རང་ཚོའི་རོགས་སྐྱོར་ལས་གཞིས་ཕན་ཐོགས་པའི་བོད་པ་ཞིག་གིས་ཁོང་ལ་བཀའ་དྲིན་ཆེ་ཞུས་པའི་ལན་ལ། ཁོང་གིས། ཁོ་རང་སྦྱིན་བདག་རང་མ་རེད། ཐེབས་རྩའི་ཚོགས་པ་ནང་གི་ལས་ཀ་བྱེད་མཁན་ཞིག་རེད། བཀའ་དྲིན་ཆེ་ཞུ་མི་དགོས། བཀའ་དྲིན་ཞུ་ན་ཡང་སྦྱིན་བདག་རང་ལ་ཞུ་དགོས། བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ནི་མིའི་རིགས་ཀྱི་རིག་གནས་ཀྱི་ཤུལ་བཞག་ཅིག་རེད། འཛམ་གླིང་སྟེང་གི་མི་སུ་ཞིག་ཡིན་རུང་དེ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པའི་འོས་འགན་ཡོད་ཅེས་ཟེར། ཁོང་གིས་ངག་ནས་དེ་ལྟར་བརྗོད་པ་ཙམ་མ་ཡིན་པར། སེམས་ཁོངས་གཏིང་ནས་ཀྱང་དེ་ལྟར་འདོད་བཞིན་ཡོད་ལ། ཁོང་རང་ལ་མཚོན་ན་གོ་ལ་འདིའི་སྟེང་གི་མི་རིགས་ཆེ་ཆུང་སུ་ཡིན་ཡང་སོ་སོ་ལ་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་རིག་གནས་རེ་ཡོད་པ་དེ་འདྲ་མཉམ་ཡིན་པ་དང་། དེ་ཐམས་ཅད་ནི་མིའི་རིགས་ཀྱི་གཞན་དང་མ་མཚུངས་པའི་རིག་གནས་ཤུལ་བཞག་གི་ཆ་ཤས་ཡིན་པས། གོ་ལའི་སྟེང་གི་མི་སུ་ཡིན་ན་ཡང་དེ་དག་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པའི་འོས་འགན་ཡོད་པ་དང་། དེའི་ནང་གི་མཐུན་རྐྱེན་འཛོམས་མཁན་ཞིག་ཡིན་ན་ལྷག་པར་དུ་མ་བསྐུལ་དང་དུ་བླངས་ནས་སྲུང་སྐྱོར་དང་དར་སྤེལ་བྱ་དགོས་པ་དེ་རེད། བསམ་བློའི་རྟོགས་པ་དེ་འདྲ་མཐོན་པོ་ལྡན་པའི་ཤེས་ལྡན་མི་སྣ་ཁོང་དང་ཁོང་འདྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་མིའི་རིགས་ཀྱི་ཤེས་རབ་ཀྱི་གྲུབ་འབྲས་ཏེ་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གནས་དེ་དག་སྲུང་སྐྱོབ་དང་དར་སྤེལ་བྱེད་པའི་ཆེད་དུ་ཁོང་ཚོའི་མི་ཚེའི་རྩོལ་བ་དང་ཐ་ན་ཚེ་སྲོག་ཀྱང་སེར་སྣ་མེད་པར་ཕུལ་ཡོད་པ་དང་འབུལ་བཞིན་པ་ནི་ང་ཚོ་སུ་ཡིན་ཡང་རྗེས་སུ་ཡི་རང་ཞུ་དགོས་པ་ལོས་ཡིན། དེང་སང་རྒྱལ་ཁབ་ཕྱི་ནང་གི་རོགས་སྐྱོར་ལས་གཞི་སྒྲུབ་མཁན་གྱི་ཚོགས་པ་དང་མི་སྣ་རྣམས་ལ་མ་རྟོགས་དང་ལོག་རྟོགས་འཛིན་མཁན་དང་། ཐ་ན་ཐབས་བརྒྱ་ཇུས་སྟོང་གིས་བར་ཆད་གཏོང་མཁན་རྣམས་ཀྱི་བསམ་སྦྱོར་དང་བསྡུར་ན། ཁོ་ཚོའི་སེམས་རྒྱའི་བར་དུ་ས་དང་གནམ་གྱི་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་ཤོར་ཡོད་པ་ཡང་ངོ་མ་ཧང་སངས་དགོས་པའི་གནས་ཤིག་ཡིན་པ་དང་། མིའི་རིགས་སྔོན་སྐྱོད་ཀྱི་གོམས་ཁ་རེ་རེའི་ལྗིད་ཚད་དང་དཀའ་ཚད་ཀྱང་དེ་ནས་ཟུར་ཙམ་མཚོན་ཐུབ།

འདོད་ཆུང་ཆོག་ཤེས་ནི་ཁོང་གི་བསམ་སྤྱོད་བསྔགས་འོས་པ་གཞན་ཞིག་ཡིན་ཏེ། ཁོང་གིས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐེབས་རྩའི་ཚོགས་པ་སྟོབས་འབྱོར་ཅན་ཞིག་གི་གཙོ་འགན་བཞེས་ཡོད་པས་རོགས་སྐྱོར་ལས་གཞིའི་ཆེད་དུ་ཀྲུང་གོའི་ས་གནས་མང་པོར་ཕེབས་དགོས་པ་བྱུང་དུས་འགྲོ་གྲོན་གྱི་ཆ་རྐྱེན་གང་ལེགས་ལྡན་པ་བཤད་མ་དགོས་མོད། ཁོ་རང་ནམ་ཡིན་ཡང་མགྲོན་ཁང་དཀྱིལ་མ་ཞིག་གི་ནང་དུ་བཞུགས་རྒྱུ་དང། ཞལ་ཟས་སྟབས་བདེ་ཞིག་ལ་རོལ་བ་དང་། ཞི་ཞིང་དུལ་བའི་བྱ་སྤྱོད་ཀྱིས་མི་རྣམས་ལ་འབྲེལ་འདྲིས་བྱས་པས། ཁོང་དང་འབྲེལ་འདྲིས་བྱུང་མཁན་སུ་ཞིག་ཡིན་ན་ཡང་། མི་ཆེན་ཞིག་དང་རྒྱུ་ཆེན་ཞིག་དང་ཡང་ན་སྦྱིན་བདག་ཅིག་གི་སྣང་ཚོར་གཏན་ནས་མཐོང་རྒྱུ་མེད་པར་མ་ཟད། དུས་དང་རྣམ་པ་ཀུན་ཏུ་བློས་ཐུབ་པའི་གྲོགས་པོ་ཞིག་དང་། བྱ་བ་ལ་ཡོ་ཟུར་མེད་པའི་ནན་ཏན་གནང་མཁན་གྱི་ལས་བྱེད་པ་ཞིག་གི་སྣང་ཚུལ་བསྟན་པས། ཐེངས་དང་པོར་ཞལ་མཇལ་ན་ཡང་རྩེད་མཚར་གྱིས་མི་སེམས་ལྷོད་ཡངས་སུ་བཏང་ནས་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་ངང་གིས་འགྲུབ་ཐུབ་པ་ཞིག་ཡིན།

  ཉིས་སྟོང་བཅུ་བདུན་ལོའི་ཟླ་བརྒྱད་པའི་ཚེས་པ་ཉེར་དགུ་ལ། གྲོགས་མཆོག་

ཨེན་རིས་ཀོའི་ཚ་བོ་འཇམ་དཔལ་ཟེར་བ་ཕོ་གསར་ཉི་གཞོན་འདྲ་བོ་ཞིག་པེ་ཅིན་དུ་སླེབས་ནས་དྲོས་ཇ་མཉམ་དུ་འཐུང་། ཁོ་དང་མཉམ་དུ་ཨེན་རིས་ཀོའི་གནས་ཚུལ་ཡར་སྐྱར་གླེང་མོལ་ཙམ་བྱས་ནས་སེམས་སྡུག་གི་གནས་སུ་བསྐྱལ་མོད། ཧོ་ལན་རྒྱལ་ཁབ་ནས་དཔལ་འབྱོར་སྐོར་གྱི་ཞིབ་འཇུག་དང་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་བཞིན་པའི་གཞོན་ནུ་དེའི་སློབ་སྦྱོང་གི་སེམས་ཤུགས་དང་རྣམ་དཔྱོད་ཀྱི་རྣོ་ངར་དེ་ཚོར་ནས་གྲོགས་མཆོག་ཨེན་རིས་ཀོ་ལ་རྗེས་འཛིན་པ་གཞན་དང་མ་མཚུངས་པ་ཞིག་ཡོད་པ་ཤེས་ནས་དགའ་སྤྲོ་ཆེན་པོས་བཏེགས།

རྡེལ་ལན་ཇི་ལོའི་ཁྱིམ་ཚང་ནང་དུ་བོད་དང་འབྲེལ་འདྲིས་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་ཁོང་གཅིག་པུ་མ་མིན་པར་། ཁོང་གི་སྤུན་ཡ་ཨན་རྡི་རེ་ཟེར་བ་དེས་ཀྱང་ཨ་སིས་ཡ་མཐུན་ཚོགས་ཀྱི་དྲུང་ཡིག་ཆེན་མོའི་འགན་བཞེས་ནས་མགོ་དཀར་པོ་དང་མིག་དམར་པོར་གྱུར་རག་བར་དུ་བོད་ཀྱི་སློབ་གསོ་དང་། རིག་གནས། མྱུར་སྐྱོར་ལ་སོགས་པའི་སྐོར་ལ་རོགས་སྐྱོར་གྱི་ལས་གཞི་བསྒྲུབས་དང་སྒྲུབ་བཞིན་ཡོད། ཁོང་གི་ལྕམ་རྗ་ཀོ་མེལ་ལ་ཟེར་བ་ནི་ན་པོ་ལི་ཤར་ཕྱོགས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་བོད་རིག་པའི་སློབ་དཔོན་ཡིན་པས། མོ་རང་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་སྐོར་ལ་རྒྱུས་མངའ་ཟབ་མོ་ཡོད་པ་དེ་ལས་ཀྱང་བཤད་མ་དགོས་པ་རེད། བུ་གཉིས་ཀྱང་བོད་དུ་ཐེངས་འགར་བསྐྱོད་དེ་ལྟ་སྐོར་བྱས་པ་དང་། བོད་ཀྱི་རིག་གནས་སྐོར་ལ་སྤྲོ་བ་ཆེན་པོ་བྱུང་ཡོད། གྲོགས་མཆོག་ཨེན་རིས་ཀོ་ལ་ཕྱི་དྲན་བྱས་པའི་ཡིག་ཚོགས་འདི་མཚམས་འདི་ནས་མཇུག་བསྡུ་དགོས་པ་བྱུང་མོད། ཁོང་གི་རྩེད་མཚར་གྱི་མཛུམ་ཞལ་དེ་དུས་ནམ་ཡང་ངའི་མིག་ལམ་ནས་འབྲལ་ཐབས་བྲལ། ཞེས་ཁོང་གི་བློས་ཐུབ་པའི་གྲོགས་པོ་སྟོང་སྐོར་ཚེ་རིང་ཐར་ནས་ཞུའོ།

Enrico dell’Angelo: a memoir by Tsering Thar

རྗེས་སུ་ལུས་པའི་ཕྱིར་དྲན།

གྲོགས་མཆོག་ཨེན་རིས་ཀོ་ཕྱིར་དྲན་བྱེད་པ།

ཟླ་བ་གཅིག་ལྷག་གི་སྔོན་གྱི་དགུང་མོ་ཞིག་ལ། གྲོགས་པོ་ཨན་རྡི་རེས་རོམ་ནས་ཁ་པར་ཞིག་སླེབས་དུས། ཨན་རྡི་རེ་དང་ཁོང་གི་སྤུན་ཆེ་བ་ཨེན་རིས་ཀོ་དང་། ཨན་རྡི་རེའི་བུ་ཆེ་བ་འཇམ་དཔལ་བཅས་གསུམ་མཉམ་དུ་རོ་མ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་རང་ཁྱིམ་དུ་ཡོད་པ་ཤེས། ཁོ་ཚོ་རེ་རེ་དང་བཀའ་མོལ་ཞུས་པ་དང་། ལྷག་པར་དུ་ཨེན་རིས་ཀོ་དང་ཡུན་རིང་དུ་བཀའ་མོལ་མ་བྱུང་བས་སྐབས་དེར་ཁོང་དང་དམིགས་བསལ་གྱིས་སྐད་ཆ་མང་ཤོས་ཙམ་བཤད། ཁོང་ལ་འཚམས་འདྲི་ཞུས་པར་ཐམས་ཅད་བདེ་ལེགས་ཡིན་པའི་ལན་ཐོབ་ནས་སེམས་ཁ་བདེ།  ཡིན་ན་ཡང་། ཉིན་བཅུ་ཙམ་འགོར་རྗེས་ཁོང་གི་སྤུན་ཡ་ཨན་རྡི་རེས་གློ་བུར་དུ་ཁ་པར་ཞིག་སླེབས་སོང་། ཨེན་རིས་ཀོ་ལ་སྐྲན་བྱུང་ནས་སྨན་ཁང་དུ་བསྡད་ཡོད་པ་མ་ཟད། ན་ཚ་དེ་རྙེད་པ་འཕྱི་དྲག་པས་སྨན་བཅོས་ཀྱི་རེ་བས་དབེན་ཟེར་ནས་ཨེན་རྡི་རེའི་ངུ་སྐད་ཤོར་འདུག དེ་ནས་ཉིན་གཅིག་གི་རྗེས་སུ། ཨེན་རིས་ཀོས་ང་ཚོ་བསྐྱུར་ནས་ཞིང་ཁམས་གཞན་དུ་འགྲིམས། གཏམ་དེ་གོ་མ་ཐག་ཏུ་གློ་བུར་གྱི་དོན་རྐྱེན་དེས་ཧང་སངས་པ་མ་གཏོགས་ཅི་ཡང་དྲན་རྒྱུ་མ་བྱུང་མོད། དེ་ལ་ཞིབ་འདང་ཞིག་བརྒྱབ་པས་ཡུན་རིང་པོར་བྱུང་མ་མྱོང་བའི་རྨོངས་པ་ཞིག་གིས་སེམས་ཀྱི་གཏིང་འོག་རྫོགས་ནས་རང་དབང་མེད་པར་ངུ་སྐད་ཤོར་དུས། ངའི་བུ་མོས་སེམས་གསོ་བྱས་པའི་སྐད་ཆ་ཚིག་གཅིག་ཀྱང་རྣ་བར་མ་སོང་།

གྲོགས་མཆོག་ཨེན་རིས་ཀོ་ལགས་ཞིང་ཁམས་གཞན་ཏུ་འགྲིམས་ནས་ཟླ་ཁ་ཤས་འགྱངས་སོང་མོད། ཁོང་གི་འཛུམ་ཞལ་དང་རྩེད་འཇོ་རྣམས་ད་རུང་རྣ་ལམ་དང་མིག་ལམ་ནས་ཡལ་ཐབས་བྲལ། ཁོང་ལ་ཕྱིར་དྲན་གྱི་རྩོམ་ཡིག་ཐུང་ཐུང་ཞིག་འབྲི་བའི་འདུན་པ་སྔར་ནས་འགོག་མེད་དུ་སྐྱེས་མོད། སོར་སྐྱེས་གྲོག་མའི་རྐང་ལག་འཁོར་བའི་ཐང་ཆུར་འབྱར་ནས་ད་རེག་བར་དུ་སྨྱུ་གུའི་ཡུ་བ་ཙམ་ལ་འཇུ་མ་ཐུབ་པར་ལུས།

༡༩༩༡ལོའི་ལོ་མཇུག་ཏུ་ཁོ་བོར་དབྱི་ཏ་ལི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཤར་ཕྱོགས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་སློབ་དཔོན་ཆོས་རྒྱལ་ནམ་མཁའ་ནོར་བུ་མཆོག་གི་སྐུ་མདུན་དུ་ལོ་གཅིག་ལ་སློབ་གཉེར་དུ་བཅར་བའི་གོ་སྐབས་ཤིག་བྱུང་། ཁོང་རྒན་ཡོལ་གནངས་ནས་དབྱི་ཏ་ལིའི་དཀྱིལ་ཁུག་གི་གྲོང་ཁྱེར་ཆུང་ཆུང་ཨར་ཆི་རྡོ་སོ་ལ་ཆགས་ཡོད་པའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་རྫོགས་ཆེན་འདུས་སྡེ་ན་བཞུགས་ཡོད་པས་ཁོ་བོ་ཡང་ཁོང་གི་སྐུ་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་དེ་ལ་སླེབས། གནས་དེ་ནི་རྒྱལ་སྤྱིའི་རྫོགས་ཆེན་འདུས་སྡེའི་གདན་ས་གཙོ་བོ་ཡིན་ཞིང་མིང་ལ་མེ་རི་སྒར་ཟེར། ཁོ་བོ་དེར་སླེབས་དུས་མེ་རི་སྒར་གྱི་ཞོལ་དུ་ཆགས་པའི་ཁང་བ་སེར་པོ་ཞིག་ཡོད་པའི་མིང་ལ་མེ་རི་སྒར་གཉིས་པ་ཞེས་པ་དེར་བཀོད་སྒྲིག་བྱས་ནས་བསྡད། དེར་ཨེན་རིས་ཀོ་དང་ཁོང་གི་བཟའ་ཟླ་དབྱིས་ཟ་པེལ་གཉིས་བཞུགས་ཡོད་པས་ང་ཚོ་ཁྱིམ་ཚང་གཅིག་གི་ཁྱིམ་མིར་གྱུར། དེ་དུས་ཨེན་རིས་ཀོས་རྫོགས་ཆེན་འདུས་སྡེའི་ཞང་ཞུང་སློབ་གཉེར་ཁང་གི་དྲུང་ཡིག་ཆེན་མོའི་འགན་ཁུར་ཡོད་པས། དེའི་ཕྱི་ལོར་རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཞིབ་འཇུག་ཚོགས་འདུ་ཐེངས་གཉིས་པ་བསྡུ་བའི་འགན་ཁུར་ཁོང་གིས་བཞེས་ཡོད། དགེ་རྒན་ནམ་མཁའི་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེས་ཁོང་ལ་ཞབས་ཞུ་སྒྲུབ་ཅི་ཐུབ་བྱོས་ཞེས་ང་ལ་བདམས་ཤིང་ངས་ཀྱང་གང་ནུས་ཅི་ལྕོགས་སྒོས་ཁོང་ལ་རོགས་རམ་འདེགས་ཞུས་པའི་ཁུལ་ཡིན་མོད། དོན་ཐོག་ནས་དེ་དུས་ཁོ་བོ་ཕྱི་གླིང་དུ་སླེབས་མ་ཐག་ཡིན་པ་དང་རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་རིག་པའི་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་ཁྱབ་ཁོངས་ལ་ཡང་རྒྱུས་ཅི་ཡང་མེད་པས། ཁོང་ལ་ཞབས་ཞུ་ཕྲན་ཙམ་མ་གཏོགས་ཞུ་མ་ཐུབ། ཚོགས་འདུ་དེ་བཀོད་སྒྲིག་བྱས་པའི་ལོ་གཅིག་གི་རིང་ལ་གདན་འདྲེན་ཞུས་པའི་མི་སྣ་མང་ཞིང་རྒྱལ་ཁབ་རང་རང་གི་གནས་ཚུལ་མི་འདྲ་བའི་དབང་གིས་དཀའ་ངལ་མང་པོར་འཕྲད་མོད། མཐར་ཐམས་ཅད་ཐག་ཆོད་ནས་རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་གི་ཚོགས་འདུ་ཐེངས་གཉིས་པ་དེ་བདེ་ལེགས་ངང་འཚོགས། ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བསྟོད་བསྔགས་ཆེན་པོ་ཐོབ་པས་ཀྱང་ཨེན་རི་ཀོ་ལགས་ཀྱི་གཞན་དྲིང་མི་འཇོག་པའི་འཇོན་ཐང་ལྷག་མེད་དུ་མངོན། དེའི་རྗེས་སུ་དབྱི་ཏ་ལིའི་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་གླིང་ཕྲན་སར་རྡན་མྱ་བྱ་བར་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་དང་ཡུ་ཤུའི་ཆོས་ལུགས་བར་གྱི་བཀའ་མོལ་བྱ་བའི་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་གི་ཚོགས་འདུ་ཞིག་བསྡུས་པར་མགྲོན་འབོད་ཡི་གེ་ཞིག་ཐོབ། སྐབས་དེར་ཁོ་བོས་དབྱི་ཏ་ལི་སྐད་ཀྱི་དཔྱད་རྩོམ་ཞིག་ཐེངས་དང་པོར་བྲིས་པ་ལ་ཡིག་སྐྱོན་གྱི་ཕུར་བོར་གྱུར་པས། ཨེན་རིས་ཀོ་ལགས་ཀྱིས་ཞུ་དག་ཞིབ་ཆ་ཅན་ཞིག་གནང་། ཞུ་དག་དེ་དང་བརྒྱུད་དེ་ཤེས་རྟོགས་གསལ་བོ་ཞིག་བྱུང་བ་ནི། ཨེན་རིས་ཀོ་ལགས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་གང་ལེགས་མཁྱེན་པ་མ་གཏོགས་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་དང་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་ལའང་རྒྱུས་མངའ་གཏིང་ཟབ་པོ་ཡོད་པ་དེ་རེད། ཁོང་གི་རྒྱུད་དེ་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་གྱིས་ཕྱུག་པ་ལ་ཧང་སང་པའི་དུས་མཚུངས་སུ། ཁོང་གི་དགེ་རྒན་ནམ་མཁའི་ནོར་བུ་རིན་པོ་ཆེས་དབྱི་ཏ་ལིའི་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་གྲོང་ཁྱེར་ན་པོ་ལི་ན་ཡོད་པའི་ཤར་ཕྱོགས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོ་དང་རྫོགས་ཆེན་འདུས་སྡེར་ལོ་མང་པོར་བོད་ཡིག་དང་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་སློབ་ཁྲིད་གནང་བའི་གྲུབ་འབྲས་ཆེན་པོ་ལ་ཡ་མཚན་ཆེན་པོ་དབང་མེད་དུ་སྐྱེས། དེའི་རྗེས་སུ་རིམ་བཞིན་རིན་པོ་ཆེའི་སློབ་མ་མང་པོ་ངོ་ཤེས་པའི་རྗེས་སུ། བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དང་རིག་གནས་ལ་གོ་བ་གཏིང་ཟབ་པོ་ལྡན་པའི་ཕྱི་གླིང་བ་གང་མང་ངོ་ཤེས་ནས། བོད་ཀྱི་མཁས་པ་དེ་རྣམས་ཀྱིས་ལོ་འཁོར་བཅུ་ཕྲག་མང་པོའི་རིང་ལ་སྐད་རིགས་དང་རིག་གནས་མི་མཐུན་པའི་ཕྱི་གླིང་གི་ཁོར་ཡུག་གསར་བའི་ནང་དུ་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་དང་རིག་གནས་སློབ་ཁྲིད་དང་དར་སྤེལ་གནང་བ་ལ་རྗེས་སུ་ཡི་རང་ཆེན་པོ་བྱུང་བ་དང་། ཨེན་རིས་ཀོ་དང་ཕྱི་གླིང་བ་མང་པོ་ཞིག་གི་སྙིང་ཁོངས་རུས་པའི་གཏིང་ན་མིའི་རིགས་རྒྱུད་འདྲ་མཉམ་དང་རིག་གནས་འདྲ་མཉམ་གྱི་བསམ་བློ་དེ་རྡོ་བརྐོས་རི་མོ་བཞིན་གཏན་ཆགས་སུ་གནས་ཡོད་པ་དེ་ལ་སེམས་གཏིང་ནས་བརྩི་བཀུར་ཆེན་པོ་སྐྱེས་པ་དང་། ཁོ་བོ་ནང་བཞིན་རིག་གནས་ཡོན་ཏན་གྱི་དབུལ་བོ་ཞིག་ཡིན་ན་ཡང་ནུབ་ཕྱོགས་རིག་གནས་ཀྱི་མཐོ་ཚད་ཀྱི་གྲིབ་ཟུར་ཙམ་མཐོང་བ་དང་མྱོང་བ་ཙམ་གྱིས་བློ་སྐྱེད་ཆེན་པོ་བྱུང་།

སློབ་དཔོན་ནམ་མཁའ་ནོར་བུ་མཆོག་གིས་དབྱི་ཏ་ལི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཤར་ཕྱོགས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོར་བོད་ཡིག་དང་སོག་ཡིག་གི་སློབ་ཁྲིད་རྨང་གཞི་བྱས་ནས་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་དར་སྤེལ་བྱས་པའི་དུས་མཚུངས་སུ། རྒྱལ་སྤྱིའི་རྫོགས་ཆེན་འདུས་སྡེ་བཙུགས་ནས་རྫོགས་པ་ཆེན་པོས་གཙོས་པའི་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཡར་རྒྱས་དང་གོང་སྤེལ་བྱེད་པའི་གནས་གསར་བ་ཞིག་བཙུགས། ༡༩༩༡ལོ་ཁོང་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོ་ལས་རྒན་ཡོལ་གནངས་པའི་རྗེས་སུ་ཨར་ཆིས་རྡོ་སོར་གནས་སྤོར་གནང་ནས་དེར་གཏན་སྡོད་བྱས། དེ་ལ་སྔར་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་སྐབས་ཀྱི་སློབ་མ་དང་རྗེས་སུ་སྤྱི་ཚོགས་སྟེང་གི་དབྱི་ཏ་ལི་དང་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཤེས་ལྡན་པ་གང་མང་ཞིག་འདུས་པས་རྫོགས་ཆེན་འདུས་སྡེ་དེ་གལ་འགངས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་དར་སྤེལ་གཏོང་བའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ལྟེ་གནས་ཤིག་ཏུ་གྱུར། ཨེན་རིས་ཀོ་ནི་སྔར་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་ནང་དུ་སློབ་དཔོན་མཆོག་གི་སློབ་མ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་སློབ་མཐར་ཕྱིན་རྗེས་སུའང་ཁོང་གི་རྗེས་འབྲངས་པའི་རྣམ་དཔྱོད་ཤིན་ཏུ་ཡངས་པའི་གཞོན་ནུ་ཞིག་རེད། རྫོགས་ཆེན་འདུས་སྡེ་ནང་དུ་དེར་གཏོགས་ལས་ཁུངས་ཁ་ཤས་བཙུགས་ཡོད་དེ། ཞང་ཞུང་སློབ་གཉེར་ཁང་དང་། ཞང་ཞུང་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ཨ་སིས་ཡ་རྒྱལ་སྤྱིའི་མཐུན་ཚོགས། མེ་རི་སྒར་དཔེ་མཛོད་ཁང་། མེ་ལོང་ཚགས་པར་ཁང་། ཞང་ཞུང་གློག་བརྙན་ཁང་། ཞང་ཞུང་རྟེན་མཛོད་བཤམ་སྟོན་ཁང་བཅས་སོ། དེའི་ནང་ནས་ཞང་ཞུང་སློབ་གཉེར་ཁང་ནི་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་སྐོར་གྱི་བྱ་འགུལ་སྣ་ཚོགས་སྤེལ་ཞིང་རྒྱལ་སྤྱིའི་རང་བཞིན་གྱི་སྙན་གྲགས་ལྡན་པའི་ལས་ཁུངས་ཤིག་ཡིན་པས། ཨེན་རིས་ཀོས་དེའི་འགན་གཙོ་བཞེས་ན་འོས་ཤིང་འཚམ་པ་ཞིག་རེད་སྙམ། རྒྱུ་མཚན་ནི། ཁོང་དང་འབྲེལ་འདྲིས་གཏིང་ཇེ་ཟབ་ཏུ་གྱུར་པའི་དུས་མཚུངས་སུ། ཁོང་གི་རྒྱུད་ན་ཡོད་པའི་ཡོན་ཏན་ཡང་རིམ་བཞིན་ཅུང་ཙམ་མངོན་ཏེ། ཧྥ་རན་སིའི་སྐད་དང་དབྱིན་ཇིའི་སྐད་ལ་ཁོང་གི་དབྱི་ཏ་ལིའི་ཕ་སྐད་དང་ཁྱད་པར་མེད་པའི་རྒྱུས་མངའ་ལྡན་པ་མ་ཟད། བོད་སྐད་དང་བོད་ཡིག་གི་ཆུ་ཚད་ནི་བོད་པ་མང་པོ་ཞིག་གིས་འགྲན་ཟླ་བྲལ་བའི་གདེངས་ཚོད་འདུག བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཆོས་ལུགས། ལྷག་པར་དུ་བོད་ཀྱི་ཡིག་ཆ་ལ་རྒྱུས་མངའ་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་ནི་ངོ་མ་ཧང་སངས་དགོས་པའི་གནས་ཚུལ་རེད། བོད་ཀྱི་རིག་གནས་དང་དེའི་ལོ་རྒྱུས་སྐོར་གྱི་ལྟ་ཚུལ་དོན་དང་ལྡན་པ་གང་མང་བཏོན་པའི་སྐབས་སུ། ཁོང་ལ་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་དེ་འདྲ་འབྱོར་ཡོད་པར་ཡ་མཚན་སྐྱེས་པའི་རྗེས་སུ། དེའི་རྒྱུ་མཚན་ལ་ཡང་བསམ་བློ་མི་གཏོང་རང་གཏོང་རེད། ཁོང་གིས་བོད་པ་ནང་བཞིན་ལོ་མང་པོར་བོད་ཡིག་གཞི་བྱས་ནས་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཆེ་བ་ལྔ་དང་ཆུང་བ་ལྔ་སོགས་སློབ་སྦྱོང་བྱས་མེད་ན་ཡང་། བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཀྱི་སྤྱི་ཁོག་གི་ངོས་འཛིན་གཏིང་ཟབ་མོ་ཡོད་པ་མ་ཟད། དེའི་ཡར་རྒྱས་དང་གོང་འཕེལ་སྐོར་ལ་བསམ་བློ་མང་པོ་བཏང་ཞིང་ལྟ་བ་དོན་དུ་འཁེལ་བ་མང་པོ་བཏོན་མྱོང་། སློབ་སྦྱོང་དང་འཚོ་བའི་སྐོར་གྱི་མཉམ་རོལ་གྱིས་ཁོང་གི་སྐུ་ཡོན་ལ་རྗེས་སུ་ཡི་རང་ཆེན་པོ་བྱུང་བ་མ་ཟད། ཁོང་གི་གསེར་དང་འདྲ་བའི་མི་གཤིས་ལ་ཡང་འབྲེལ་འདྲིས་ཆེན་པོ་བྱུང་བས། ང་ཚོ་སེམས་ཁོངས་རུས་པའི་གཏིང་ནས་ཕན་ཚུན་སྦ་གསང་མེད་པའི་གྲོགས་པོ་བློས་ཐུབ་པར་གྱུར་པ་དེ་ཡང་སེམས་ཀྱི་དྲོད་ཐིག་ཆེན་པོ་ཞིག་ལོས་ཡིན།

ཁོ་བོ་༡༩༩༣ལོའི་སྟོན་ཁར་དབྱི་ཏ་ལི་ནས་ཕྱིར་ལོག་པའི་རྗེས་སུ། ཁོང་དང་མཇལ་བའི་གོ་སྐབས་ཉུང་རུ་གྱུར་ན་ཡང་། དེའི་རྗེས་སུ་ཁོང་གིས་ཀུན་ཕན་ཐེབས་རྩའི་ཚོགས་པའི་འགོ་འཛིན་གྱི་འགན་བཞེས་པས། ཀྲུང་གོར་ཕེབས་པའི་གོ་སྐབས་མང་དུ་ཕྱིན། ཁོང་གི་ལས་ཁུངས་ཀྱི་རོགས་སྐྱོར་ལས་གཞིའི་སྐོར་ནས་འབྲེལ་བ་ཅི་ཡང་མ་བྱུང་ན་ཡང་། བོད་དུ་ཕེབས་པར་པེ་ཅིན་བརྒྱུད་པའི་སྐབས་དང་རོགས་སྐྱོར་ལས་གཞིའི་ཆེད་དུ་བོད་ཁམས་སུ་བསྐྱོད་པའི་སྐབས་སུ་ཞལ་མཇལ་བའི་གོ་སྐབས་རེ་འགའ་བྱུང་བས་དགའ་བས་རབ་ཏུ་བཏེགས། ཁོང་གིས་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ལ་རྒྱུས་མངའ་ཆེན་པོ་ཡོད་པས། དེའི་སྐབས་སུ་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་དང་མཉམ་འབྲེལ་བྱས་ནས་གནད་དུ་འཁེལ་བའི་རོགས་སྐྱོར་ལས་གཞི་གང་མང་བསྒྲུབས་པ་དེ་དག་གིས་ད་རེག་བར་དུ་ས་གནས་ཀྱི་མང་ཚོགས་དང་སློབ་མ་རྣམས་ལ་ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་བྱུང་དང་འབྱུང་བཞིན་ཡོད། དེང་སང་བལྟས་ན། ཁོས་དེ་དུས་བདམས་ཤིང་བསྒྲུབས་པའི་རོགས་སྐྱོར་ལས་གཞི་དེ་དག་གནད་དུ་འཁེལ་ཡོད་ཅིང་ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་བྱུང་དང་འབྱུང་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། ཁོ་རང་གིས་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་དགོས་མཁོ་གསལ་བོར་རྟོགས་ཡོད་པ་ཤེས་ཐུབ་ལ། དེ་ཡང་ཁོས་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ལ་སློབ་སྦྱོང་གཏིང་ཟབ་མོ་བྱས་པའི་གྲུབ་འབྲས་ལོས་ཡིན། རོགས་སྐྱོར་གྱི་ལས་གཞི་གང་སྒྲུབ་ན་ཡང་། གཙོ་བོ་བྱ་བའི་ཡུལ་དེ་ལ་ཕན་ཐོགས་མིན་དེ་བྱ་བའི་དམིགས་ཡུལ་གཙོ་བོར་འཛིན་ཞིང་། གལ་ཏེ་རོགས་སྐྱོར་གྱི་ལས་གཞི་མང་པོ་ལས་གདམས་དགོས་པ་བྱུང་ན། ལས་གཞི་གང་ལ་དགོས་མཁོ་ཆེ་ཞིང་ཕན་ཡུན་རིང་ན་དེ་གདམ་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས་ཁོང་གི་ཞལ་ལས་དངོས་སུ་ཐོས། ཁོང་ནི་ཕན་སེམས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་མི་ཞིག་ཡིན་པས། སྐབས་སྐབས་སུ་རོགས་སྐྱོར་གྱི་ལས་གཞིར་མ་ཚུད་པའི་རེ་ཞུས་བྱུང་ན། ཁོང་སྒེར་གྱིས་འགྲོ་གྲོན་བཏང་ནས་རོགས་རམ་བྱས་པ་ཡང་གང་མང་ཐོས་པ་མ་ཟད་ཐེངས་གཅིག་དངོས་སུ་མཐོང་སྟེ། ཐེངས་དེར་མཚོ་སྔོན་ཟི་ལིང་ནས་ངེད་གཉིས་མཉམ་དུ་ཇ་འཐུང་བའི་སྐབས་སུ། སློབ་མ་ལོ་བཅུ་ལྷག་ཅན་ཞིག་ལ་འཕྲུལ་རྟས་རྡུང་ཐུག་བྱུང་ཞིང་དབང་བོ་སྐྱོན་ཅན་དུ་གྱུར་ནས་སློབ་གྲྭར་འགྲོ་མི་ཐུབ་པའི་གནས་ཚུལ་ཐོས་ནས། ཁོང་སྒེར་གྱིས་ཀྲུང་གོ་སྒོར་མོ་དྲུང་སྟོང་ལྷག་བྱིན་ནས་གློག་འཁོར་འཕྲུལ་རྟ་ཞིག་ཉོས་པས་སློབ་མ་དེ་སློབ་གྲྭར་འགྲོ་ཐུབ་པ་བྱུང་། དེ་ལས་ཀྱང་ཁོ་བོར་སེམས་འགུལ་ཆེན་པོ་ཐེབས་པའི་བྱ་བ་ཞིག་ནི། ཉིན་ཞིག་ལ། ཁོ་རང་ཚོའི་རོགས་སྐྱོར་ལས་གཞིས་ཕན་ཐོགས་པའི་བོད་པ་ཞིག་གིས་ཁོང་ལ་བཀའ་དྲིན་ཆེ་ཞུས་པའི་ལན་ལ། ཁོང་གིས། ཁོ་རང་སྦྱིན་བདག་རང་མ་རེད། ཐེབས་རྩའི་ཚོགས་པ་ནང་གི་ལས་ཀ་བྱེད་མཁན་ཞིག་རེད། བཀའ་དྲིན་ཆེ་ཞུ་མི་དགོས། བཀའ་དྲིན་ཞུ་ན་ཡང་སྦྱིན་བདག་རང་ལ་ཞུ་དགོས། བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ནི་མིའི་རིགས་ཀྱི་རིག་གནས་ཀྱི་ཤུལ་བཞག་ཅིག་རེད། འཛམ་གླིང་སྟེང་གི་མི་སུ་ཞིག་ཡིན་རུང་དེ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པའི་འོས་འགན་ཡོད་ཅེས་ཟེར། ཁོང་གིས་ངག་ནས་དེ་ལྟར་བརྗོད་པ་ཙམ་མ་ཡིན་པར། སེམས་ཁོངས་གཏིང་ནས་ཀྱང་དེ་ལྟར་འདོད་བཞིན་ཡོད་ལ། ཁོང་རང་ལ་མཚོན་ན་གོ་ལ་འདིའི་སྟེང་གི་མི་རིགས་ཆེ་ཆུང་སུ་ཡིན་ཡང་སོ་སོ་ལ་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་རིག་གནས་རེ་ཡོད་པ་དེ་འདྲ་མཉམ་ཡིན་པ་དང་། དེ་ཐམས་ཅད་ནི་མིའི་རིགས་ཀྱི་གཞན་དང་མ་མཚུངས་པའི་རིག་གནས་ཤུལ་བཞག་གི་ཆ་ཤས་ཡིན་པས། གོ་ལའི་སྟེང་གི་མི་སུ་ཡིན་ན་ཡང་དེ་དག་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པའི་འོས་འགན་ཡོད་པ་དང་། དེའི་ནང་གི་མཐུན་རྐྱེན་འཛོམས་མཁན་ཞིག་ཡིན་ན་ལྷག་པར་དུ་མ་བསྐུལ་དང་དུ་བླངས་ནས་སྲུང་སྐྱོར་དང་དར་སྤེལ་བྱ་དགོས་པ་དེ་རེད། བསམ་བློའི་རྟོགས་པ་དེ་འདྲ་མཐོན་པོ་ལྡན་པའི་ཤེས་ལྡན་མི་སྣ་ཁོང་དང་ཁོང་འདྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་མིའི་རིགས་ཀྱི་ཤེས་རབ་ཀྱི་གྲུབ་འབྲས་ཏེ་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གནས་དེ་དག་སྲུང་སྐྱོབ་དང་དར་སྤེལ་བྱེད་པའི་ཆེད་དུ་ཁོང་ཚོའི་མི་ཚེའི་རྩོལ་བ་དང་ཐ་ན་ཚེ་སྲོག་ཀྱང་སེར་སྣ་མེད་པར་ཕུལ་ཡོད་པ་དང་འབུལ་བཞིན་པ་ནི་ང་ཚོ་སུ་ཡིན་ཡང་རྗེས་སུ་ཡི་རང་ཞུ་དགོས་པ་ལོས་ཡིན། དེང་སང་རྒྱལ་ཁབ་ཕྱི་ནང་གི་རོགས་སྐྱོར་ལས་གཞི་སྒྲུབ་མཁན་གྱི་ཚོགས་པ་དང་མི་སྣ་རྣམས་ལ་མ་རྟོགས་དང་ལོག་རྟོགས་འཛིན་མཁན་དང་། ཐ་ན་ཐབས་བརྒྱ་ཇུས་སྟོང་གིས་བར་ཆད་གཏོང་མཁན་རྣམས་ཀྱི་བསམ་སྦྱོར་དང་བསྡུར་ན། ཁོ་ཚོའི་སེམས་རྒྱའི་བར་དུ་ས་དང་གནམ་གྱི་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་ཤོར་ཡོད་པ་ཡང་ངོ་མ་ཧང་སངས་དགོས་པའི་གནས་ཤིག་ཡིན་པ་དང་། མིའི་རིགས་སྔོན་སྐྱོད་ཀྱི་གོམས་ཁ་རེ་རེའི་ལྗིད་ཚད་དང་དཀའ་ཚད་ཀྱང་དེ་ནས་ཟུར་ཙམ་མཚོན་ཐུབ།

འདོད་ཆུང་ཆོག་ཤེས་ནི་ཁོང་གི་བསམ་སྤྱོད་བསྔགས་འོས་པ་གཞན་ཞིག་ཡིན་ཏེ། ཁོང་གིས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐེབས་རྩའི་ཚོགས་པ་སྟོབས་འབྱོར་ཅན་ཞིག་གི་གཙོ་འགན་བཞེས་ཡོད་པས་རོགས་སྐྱོར་ལས་གཞིའི་ཆེད་དུ་ཀྲུང་གོའི་ས་གནས་མང་པོར་ཕེབས་དགོས་པ་བྱུང་དུས་འགྲོ་གྲོན་གྱི་ཆ་རྐྱེན་གང་ལེགས་ལྡན་པ་བཤད་མ་དགོས་མོད། ཁོ་རང་ནམ་ཡིན་ཡང་མགྲོན་ཁང་དཀྱིལ་མ་ཞིག་གི་ནང་དུ་བཞུགས་རྒྱུ་དང། ཞལ་ཟས་སྟབས་བདེ་ཞིག་ལ་རོལ་བ་དང་། ཞི་ཞིང་དུལ་བའི་བྱ་སྤྱོད་ཀྱིས་མི་རྣམས་ལ་འབྲེལ་འདྲིས་བྱས་པས། ཁོང་དང་འབྲེལ་འདྲིས་བྱུང་མཁན་སུ་ཞིག་ཡིན་ན་ཡང་། མི་ཆེན་ཞིག་དང་རྒྱུ་ཆེན་ཞིག་དང་ཡང་ན་སྦྱིན་བདག་ཅིག་གི་སྣང་ཚོར་གཏན་ནས་མཐོང་རྒྱུ་མེད་པར་མ་ཟད། དུས་དང་རྣམ་པ་ཀུན་ཏུ་བློས་ཐུབ་པའི་གྲོགས་པོ་ཞིག་དང་། བྱ་བ་ལ་ཡོ་ཟུར་མེད་པའི་ནན་ཏན་གནང་མཁན་གྱི་ལས་བྱེད་པ་ཞིག་གི་སྣང་ཚུལ་བསྟན་པས། ཐེངས་དང་པོར་ཞལ་མཇལ་ན་ཡང་རྩེད་མཚར་གྱིས་མི་སེམས་ལྷོད་ཡངས་སུ་བཏང་ནས་བྱ་བ་ཐམས་ཅད་ངང་གིས་འགྲུབ་ཐུབ་པ་ཞིག་ཡིན།

  ཉིས་སྟོང་བཅུ་བདུན་ལོའི་ཟླ་བརྒྱད་པའི་ཚེས་པ་ཉེར་དགུ་ལ། གྲོགས་མཆོག་

ཨེན་རིས་ཀོའི་ཚ་བོ་འཇམ་དཔལ་ཟེར་བ་ཕོ་གསར་ཉི་གཞོན་འདྲ་བོ་ཞིག་པེ་ཅིན་དུ་སླེབས་ནས་དྲོས་ཇ་མཉམ་དུ་འཐུང་། ཁོ་དང་མཉམ་དུ་ཨེན་རིས་ཀོའི་གནས་ཚུལ་ཡར་སྐྱར་གླེང་མོལ་ཙམ་བྱས་ནས་སེམས་སྡུག་གི་གནས་སུ་བསྐྱལ་མོད། ཧོ་ལན་རྒྱལ་ཁབ་ནས་དཔལ་འབྱོར་སྐོར་གྱི་ཞིབ་འཇུག་དང་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་བཞིན་པའི་གཞོན་ནུ་དེའི་སློབ་སྦྱོང་གི་སེམས་ཤུགས་དང་རྣམ་དཔྱོད་ཀྱི་རྣོ་ངར་དེ་ཚོར་ནས་གྲོགས་མཆོག་ཨེན་རིས་ཀོ་ལ་རྗེས་འཛིན་པ་གཞན་དང་མ་མཚུངས་པ་ཞིག་ཡོད་པ་ཤེས་ནས་དགའ་སྤྲོ་ཆེན་པོས་བཏེགས།

རྡེལ་ལན་ཇི་ལོའི་ཁྱིམ་ཚང་ནང་དུ་བོད་དང་འབྲེལ་འདྲིས་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་ཁོང་གཅིག་པུ་མ་མིན་པར་། ཁོང་གི་སྤུན་ཡ་ཨན་རྡི་རེ་ཟེར་བ་དེས་ཀྱང་ཨ་སིས་ཡ་མཐུན་ཚོགས་ཀྱི་དྲུང་ཡིག་ཆེན་མོའི་འགན་བཞེས་ནས་མགོ་དཀར་པོ་དང་མིག་དམར་པོར་གྱུར་རག་བར་དུ་བོད་ཀྱི་སློབ་གསོ་དང་། རིག་གནས། མྱུར་སྐྱོར་ལ་སོགས་པའི་སྐོར་ལ་རོགས་སྐྱོར་གྱི་ལས་གཞི་བསྒྲུབས་དང་སྒྲུབ་བཞིན་ཡོད། ཁོང་གི་ལྕམ་རྗ་ཀོ་མེལ་ལ་ཟེར་བ་ནི་ན་པོ་ལི་ཤར་ཕྱོགས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་བོད་རིག་པའི་སློབ་དཔོན་ཡིན་པས། མོ་རང་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་སྐོར་ལ་རྒྱུས་མངའ་ཟབ་མོ་ཡོད་པ་དེ་ལས་ཀྱང་བཤད་མ་དགོས་པ་རེད། བུ་གཉིས་ཀྱང་བོད་དུ་ཐེངས་འགར་བསྐྱོད་དེ་ལྟ་སྐོར་བྱས་པ་དང་། བོད་ཀྱི་རིག་གནས་སྐོར་ལ་སྤྲོ་བ་ཆེན་པོ་བྱུང་ཡོད། གྲོགས་མཆོག་ཨེན་རིས་ཀོ་ལ་ཕྱི་དྲན་བྱས་པའི་ཡིག་ཚོགས་འདི་མཚམས་འདི་ནས་མཇུག་བསྡུ་དགོས་པ་བྱུང་མོད། ཁོང་གི་རྩེད་མཚར་གྱི་མཛུམ་ཞལ་དེ་དུས་ནམ་ཡང་ངའི་མིག་ལམ་ནས་འབྲལ་ཐབས་བྲལ། ཞེས་ཁོང་གི་བློས་ཐུབ་པའི་གྲོགས་པོ་སྟོང་སྐོར་ཚེ་རིང་ཐར་ནས་ཞུའོ།

Elliot Sperling 1951–2017

sperlingDSC_0074 - Version 2

The untimely passing of Professor Elliot Sperling is devastating news to the
International Association of Tibetan Studies. Elliot had served on the advisory
board of the IATS for many years. His advice and guidance on the furtherance of
Tibetan studies were much appreciated by all of us.   In July 1998,  Professor
Sperling was the convener for the Eighth Seminar of the International
Association for Tibetan Studies at Indiana University, Bloomington.  While
teaching at the Department of Central Eurasian Studies, at Indiana University,
Professor Sperling helped to establish Indiana as one the leading centres of
Tibetan Studies in the world and was responsible for the training of a
generation of Tibetan studies scholars.  IATS has asked his close friend
historian Roberto Vitali, who edited Trails of the Tibetan Tradition, Papers
for Elliot Sperling, (published by Tashi Tsering, Amnye Machen, Dharamsala,
2014), to write a tribute to Professor Sperling. We are sharing Roberto Vitali’s heartfelt words.

Tsering Shakya – President, International Association for Tibetan Studies

Tibetan

English